2. Πώς καθορίζεται το «προφίλ» μας και πώς χρησιμοποιείται από το ίντερνετ;
Πρέπει να καταλάβουμε ότι κάθε μία «κίνηση» που κάνουμε στη σελίδα μας στο
Facebook τροφοδοτεί το ίντερνετ με όλα τα πιο βαθιά προσωπικά μας δεδομένα.
Αυτά τα δεδομένα αναλύονται, οργανώνονται και γίνονται αντικείμενο
εκμετάλλευσης με έναν τρόπο που καθορίζει τον τύπο και την ποικιλία των
πληροφοριών που διατίθενται σ’ εμάς.

3. Επιπλέον, οποιαδήποτε «κίνηση» κάνουμε ως χρήστες του Facebook ή του
ίντερνετ καταγράφεται αυτόματα και συνεχώς. Γινόμαστε συστηματικά
αντικείμενο παρατήρησης, κάτι που ενδεχομένως στο μέλλον να έχει συνέπειες
όσον αφορά το ζήτημα των ατομικών ελευθεριών.

4. Ωστόσο, όλα αυτά δεν αποτελούν κανενός είδους συνωμοσία ενάντια στην
κοινωνία των πολιτών. Πρόκειται για λειτουργίες και για τεχνικές
δυνατότητες που είναι ενσωματωμένες στην ηλεκτρονική Επανάσταση. Καλό θα
ήταν να το θυμόμαστε αυτό και να σκεφτόμαστε και να συμπεριφερόμαστε
σύμφωνα με αυτή την πραγματικότητα.

5. Αν και η πολιτική μας κατανόηση για το τι συμβαίνει γύρω μας δεν θα
έπρεπε να περιορίζεται στο ίντερνετ, οφείλουμε να σεβόμαστε αυτό το πεδίο
κοινωνικής επικοινωνίας. Και οφείλουμε να το σεβόμαστε επειδή συνιστά, για
πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία, μια επαναστατική μορφή άμεσης
δημοκρατίας στην άρθρωση/έκφραση των αισθημάτων και των αναγκών της
κοινωνίας των πολιτών.

6. Ακόμη περισσότερο: το ίντερνετ είναι ένας πολιτισμικός-ιδεολογικός
«χώρος» όπου η κοινωνία των πολιτών καθορίζει την ίδια της την ταυτότητα. Είναι ένα δυνάμει εργαλείο
για εθνική/πολιτισμική συγκρότηση και για μια αυτόνομη αυτο-οργάνωση. Και
πάλι, καλό θα ήταν να χρησιμοποιούμε το Facebook έχοντας όλα αυτά πάντα
κατά νου – ως ένα τέτοιο εργαλείο, η χρήση προσβλητικής γλώσσας, η
έκφραση εριστικής οργής και οποιαδήποτε επιλογή χυδαιοτήτων και
βωμολοχιών θα έπρεπε να αποφεύγονται αυστηρά. Όλα αυτά είναι ταπεινωτικά
για εμάς ως λαό και ως έθνος. Και δεν πρέπει ποτέ να ξεχνάμε ότι κάθε τι
που ανεβάζουμε/δημοσιεύουμε στη σελίδα μας στο Facebook ή γενικώς στο
ίντερνετ βασικά καταγράφεται στο διηνεκές (δηλαδή «για πάντα»). Συνεπώς
πρέπει να επιδεικνύουμε κάποια συγκράτηση σχετικά με το τι δημοσιεύουμε:
ένας βαθμός αυτο-λογοκρισίας θα βοηθούσε στο να προσδιορίσουμε τη δημόσια
ταυτότητά μας ως ατόμων και ως έθνους.

7. Το πιο σημαντικό, οι σκέψεις και τα αισθήματα των χρηστών του Facebook
δεν θα έπρεπε ποτέ να καθορίζονται από τον αριθμό των «LIKES» που λαμβάνουν
από τους άλλους. Οι σκέψεις και τα αισθήματα θα έπρεπε να καθορίζονται από
τη λογική, ανεξάρτητη και κριτική σκέψη του κάθε χρήστη ξεχωριστά. Θα
έπρεπε να καθορίζονται από την ιστορική μνήμη που οφείλει να φέρει ο κάθε
χρήστης. Και, τέλος, θα έπρεπε να καθορίζονται από τις κριτικά
αξιολογημένες εμπειρίες της πραγματικής ζωής των ανθρώπων (και κυρίως όταν
αυτές οι εμπειρίες τυχαίνει να είναι συλλογικές).

8. Το Facebook είναι πεδίο ανταλλαγής ιδεών και συναισθημάτων. Τόσο οι
ιδέες όσο και τα συναισθήματα είναι αναγκαίες ιστορικές δυνάμεις που
συμβάλλουν στον σχηματισμό της ταυτότητας ενός λαού και της εθνικής του
συνείδησης. Αλλά θα πρέπει να φροντίζουμε ώστε τα συναισθήματά μας να
ενημερώνονται και να συνδιαλέγονται με τις ιδέες και τη γνώση της ιστορίας
την οποία οφείλουμε να εμπλουτίζουμε και να μοιραζόμαστε διαρκώς.
Συναισθηματικές αντιδράσεις που ενισχύονται από «LIKES” στο Facebook το
μόνο που μπορούν να πετύχουν είναι η διαστρέβλωση της κριτικής μας σκέψης
και της κατανόησής μας της τρέχουσας πολιτικής κατάστασης.

9. Θα έπρεπε να είμαστε προσεκτικοί με τον τρόπο παρουσίασης είτε των
σκέψεων είτε των συναισθημάτων μας. Η χρήση σλόγκαν ή τίτλων και εικόνων
που διεγείρουν το συναίσθημα δεν ευνοεί τη συγκροτημένη κατανόηση του
κόσμου γύρω μας – το αντίθετο μάλλον κάνει: τα αποσπασματικά γεγονότα και ο
συναισθηματισμός διαστρεβλώνουν και συσκοτίζουν ακόμη περισσότερο την
κριτική μας σκέψη.

10. Εν ολίγοις: όποιος χρησιμοποιεί το Facebook ως εργαλείο διεύρυνσης του
πατριωτικού αγώνα ενάντια στον Γερμανικό Κρατικό Εθνικισμό στην Ελλάδα και
στην Ευρώπη πρέπει να θυμάται πάντα τα λόγια του Dr. Henry Kissinger: «Η
ιστορία δε δείχνει έλεος στις χώρες εκείνες που αγνοούν … την ταυτότητά
τους για να ακολουθήσουν έναν φαινομενικά ευκολότερο δρόμο» (στο βιβλίο του Παγκόσμια τάξη, 2014). Ακριβώς μια τέτοια εθνική ταυτότητα, που
σέβεται τον εαυτό της, θα έπρεπε να αντανακλάται και να αναπτύσσεται μέσω
του Facebook.

22 Μαΐου 2015, «Νίκος Βλάχος» (Παναγιώτης Τουρίκης)

The post Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ FACEBOOK appeared first on Greek Social & Literary Review - Ελληνική Κοινωνική & Λογοτεχνική Επιθεώρηση.

2. Ποιος ευθύνεται για την αποτυχία τους; Πρώτον, δεν μπορεί να αρνηθεί
κανείς ότι ένας σημαντικός παράγοντας είναι οι δυτικές παρεμβάσεις και η
αυθαίρετη «συγκρότηση εθνών» που πηγαίνει πίσω στις απαρχές του 20ού αιώνα
(αλλά επίσης και οι χειραγωγικές πρακτικές των σημερινών παγκόσμιων
δυνάμεων).

3. Εξίσου σημαντικό όμως είναι –δεύτερον– να τονιστεί ότι οι
αυτοκαταστροφικές τάσεις του αραβικού κόσμου παράλληλα εξηγούνται και από
μια δική του, εσωτερική σύγκρουση, ανεξάρτητη από τη Δύση: πάνω απ’ όλα, η
βασική αιτία της σημερινής αυτοκαταστροφικότητας είναι η διαίρεση ανάμεσα
σε σουνίτες και σιίτες –παλαιότατη διαίρεση, που χρονολογείται στον
προ-νεωτερικό κόσμο. Η διαίρεση αυτή έχει μετατραπεί σε μια πάλη εξουσίας
ανάμεσα σε διαφορετικές θρησκευτικές ομάδες, φατρίες και κοινοτικούς
σχηματισμούς που βασίζονται στη συγγένεια. Τέτοιου είδους συγκρούσεις δεν
είναι απλώς διαμάχες ανάμεσα στις αραβικές ελίτ – εξίσου εκδηλώνονται και
με βίαιες συμπλοκές σε τοπικό λαϊκό επίπεδο σε όλο τον αραβικό κόσμο.

4. Τρίτον, το Ισλάμ χαρακτηρίζεται από έναν «μεσαιωνισμό» που αρνείται να
εκσυγχρονιστεί, γεννώντας έτσι εσωτερικές συγκρούσεις ανάμεσα στους
«παραδοσιοκράτες» και στους «μοντερνιστές» των αραβικών μεσαίων τάξεων (οι
οποίοι λατρεύουν τα «λαμπερά φώτα» της Δύσης, και ιδίως της Γερμανίας).

5. Η υποτιθέμενη «Αραβική Άνοιξη» του 2011 άθελά της συγχώνευσε όλες αυτές
τις αντιθέσεις –του μακρινού παρελθόντος και της σημερινής συγκυρίας– σε
μια σειρά εμφυλίων πολέμων που οδήγησαν στη διάλυση πολύ σημαντικών
αραβικών εθνών-κρατών.

6. Την άνοδο του ISIS (του Ισλαμικού Κράτους του Ιράκ και της al-Sham της
Συρίας) πρέπει να την κατανοήσουμε μέσα σε αυτό το συγκεκριμένο πλαίσιο,
καθώς πρόκειται για μια δύναμη που αντιμάχεται όλους τους σιίτες και όλους
τους Άραβες «μοντερνιστές». Η άνοδος και η εδραίωσή του στον αραβικό κόσμο
έχει συμβεί ακριβώς στο πλαίσιο μιας κατάστασης που χαρακτηρίζεται από μια
εσωτερική κρίση του Ισλάμ: ο θρησκευτικός του φανατισμός στέκεται
ενάντια στο «δυτικό όνειρο» πολλών Αράβων, όπως επίσης και ενάντια στις
λιγότερο δογματικές εκδοχές του Ισλάμ, όπως εκφράζονται από σιιτικές
παραδόσεις.

7. Τώρα, η ελληνική «Αριστερά», έχοντας ρομαντικοποιήσει τον αραβικό κόσμο
τουλάχιστον από τη δεκαετία του ’80, έχει προσπαθήσει να παρουσιάσει το
ISIS σαν μια απομονωμένη «οργάνωση» παραφρόνων φανατικών που δεν είναι
καθόλου «αντιπροσωπευτική» οποιασδήποτε μερίδας του αραβικού κόσμου.

8. Ωστόσο, αυτό είναι ένας μύθος (ένας μύθος που ενθαρρύνεται από τα ΜΜΕ
στο σύνολό τους, και για λόγους που σχετίζονται με το ζήτημα της
μετανάστευσης, κτλ), που έχει στόχο να απαλλάξει τους αραβικούς λαούς –τις
σουνιτικές μάζες, στην περίπτωσή μας– από κάθε ευθύνη για τα εγκλήματα που
διαπράττονται από το ISIS.

9. Κι όμως, η ιδεολογία του ISIS έχει τη λαϊκή υποστήριξη των σουνιτών σε
μεγάλες και σημαντικές περιοχές του αραβικού κόσμου – σε αυτές
περιλαμβάνονται η ενδοχώρα του Ιράκ και το 50% της Συρίας. Επιπλέον, η
ισλαμική λαϊκή του επιρροή εκτείνεται σε περιοχές της Λιβύης, της Νιγηρίας,
της Αλγερίας, του Μαρόκο, του Μάλι, της Υεμένης, του Αφγανιστάν, του
Πακιστάν και, φυσικά, της Σαουδικής Αραβίας. Δεν πρόκειται για μια απλή
«οργάνωση»: είναι αυτό που λέει ότι είναι – ένα οργανωμένο κράτος με τους
μηχανισμούς του.

10. Όμως το πιο σημαντικό είναι ότι το ISIS δεν θα είχε επιβιώσει από τις
ένοπλες επιθέσεις των διάφορων διεθνών δυνάμεων, εάν δεν διέθετε μια τέτοια
συναίνεση σε λαϊκό επίπεδο, τουλάχιστον στο Ιράκ και στη Συρία. Το ζήτημα
είναι ότι η εξουσία του ISIS δεν έχει επιβληθεί στους ανθρώπους μέσω του
απλού καταναγκασμού. Ανάμεσα στους σουνιτικούς λαούς έχει μάλλον συνδυάσει
σε μια λεπτή ισορροπία τον εξαναγκασμό και τη συναίνεση (με την γκραμσιανή
έννοια), έτσι ώστε να εγκαθιδρύσει την ηγεμονία του σε τμήματα του αραβικού
κόσμου. Ως τέτοια, στο μέλλον η ιδεολογική ηγεμονία του ISIS σε τμήματα του
αραβικού κόσμου μπορεί να επεκταθεί περισσότερο, είτε καταστραφούν τελικά ο
οργανωτικός του πυρήνας και οι κρατικοί του μηχανισμοί είτε όχι.

11. Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ευρώπη; Εάν ένας τέτοιου είδους
φανατισμός είναι πραγματικότητα μεταξύ τμημάτων των αραβικών μαζών –και εάν
ένας τέτοιου είδους φανατισμός περιλαμβάνει τον αποκεφαλισμό ή την εκτέλεση
των απίστων ή των «μοντερνιστών»–, τότε πρέπει κανείς να θέσει το ερώτημα
που προκύπτει: τι σημαίνει να εγκαθίστανται στοιχεία μιας τέτοιας φανατικής
θρησκευτικής κουλτούρας στην Ευρώπη ως κοινότητες; Τι επίδραση θα μπορούσε
να έχει αυτό στις πολιτισμικές αξίες των λαών της Ευρώπης; Εδώ δεν
υπονοείται ότι όλες οι ισλαμικές κοινότητες είναι «en bloc» φανατικές –
αλλά πρέπει κανείς να σημειώσει ότι αυτές οι κοινότητες δυνητικά μπορούν να
καταλήξουν θύλακες του μουσουλμανικού ριζοσπαστισμού, και ίσως αυτές οι
ίδιες να δώσουν άθελά τους καταφύγιο σε τρομοκρατικούς πυρήνες (όπως έχει
ήδη συμβεί στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Γαλλία και αλλού).

12. Με αυτή την έννοια, οι φόβοι που εκφράστηκαν πρόσφατα από τον Λεχ
Βαλέσα (σχετικά με «αποκεφαλισμούς» που θα μπορούσαν να συμβούν στην
Ευρώπη, κτλ.) πρέπει να αντιμετωπιστούν με προσοχή και οπωσδήποτε χωρίς
ίχνος οποιουδήποτε ρατσισμού ή μισαλλόδοξης αίσθησης υπεροχής.

13. Αυτός καθαυτόν, ο «ρατσισμός» απευθύνεται στα πιο χαμηλά ανθρώπινα
ένστικτα και πρέπει να απορρίπτεται, τουλάχιστον ως εργαλείο κατανόησης.
Από την άλλη μεριά, πρέπει κανείς να θέτει ερωτήματα βασισμένος στα ουσιώδη
γεγονότα της σημερινής, τωρινής ιστορίας. Τόσο ο Μαρξ όσο και ο Βέμπερ θα
στέκονταν και θα παρατηρούσαν αυτή τη ροή των γεγονότων, θα το έκαναν όμως
«επιστημονικά». Και οι δύο θα έδειχναν ένα επιστημονικό, αντικειμενικό
ενδιαφέρον για τις πιθανές μεταλλάξεις της ευρωπαϊκής κουλτούρας, δεδομένων
των απαρχών της στην Αναγέννηση.

14. Για το κλείσιμο του μικρού αυτού σημειώματος, πρέπει να τονίσουμε ότι
οι θέσεις που εκφράζουμε στηρίζονται στην πλέον σοβαρή τρέχουσα
βιβλιογραφία σχετικά με αυτό το θέμα. Για παράδειγμα, γύρω από την
προγονική διαμάχη σιιτών-σουνιτών, βλ. Vali Nasr, «The Shia Revival: How
Conflicts Within Islam Will Shape the Future», New York, Norton, 2006.

15. Για τη λαϊκή υποστήριξη που απολαμβάνει το ISIS, βλ. www.reuters.com, 24.7.2015, που
δηλώνει, μεταξύ άλλων: «Το σουνιτικό Ισλαμικό Κράτος έχει κερδίσει
σημαντική λαϊκή υποστήριξη στο Ιράκ και στη Συρία αντλώντας από τις
μακρόχρονες σεκταριστικές αντιπαλότητες σουνιτών-σιιτών». Για το ίδιο θέμα,
βλ. Zack Beauchamp, στο άρθρο “Vox Topics” (ημ/νία 18.6.2014), όπου
υποστηρίζει ότι «το ISIS δεν μπορεί να διατηρήσει όσα κέρδισε χωρίς τη
βαθιά υποστήριξη του σουνιτικού πληθυσμού του Ιράκ». Οι έρευνες του
Beauchamp έχουν επίσης αποκαλύψει ότι οι νέο-Μπααθιστές του Ιράκ και άλλοι
ισλαμιστές συνεργάζονται με το ISIS. Παρομοίως, βλ. www.dailysabah.com, 8.7.2015, όπου
υποστηρίζεται ότι «το ISIS δεν θα μπορούσε να επιτύχει μια τόσο σταθερή
επικράτηση, εάν δεν είχε λαϊκή υποστήριξη».

16. Για την άσκηση τόσο του καταναγκασμού όσο και της συναίνεσης εκ μέρους
του ISIS, βλ. δρ Θάνος Ντόκος (Πανεπιστήμιο του Cambridge, Γενικός
Διευθυντής του ΕΛΙΑΜΕΠ), συνέντευξη στο Ραδιόφωνο της ΕΡΤ, Κυριακή
27.9.2015, π.μ. Σύμφωνα με τον δρα Ντόκο, το ISIS δεν θα μπορούσε να
επιβιώσει από τις στρατιωτικές επιθέσεις που έχει δεχτεί παρά μόνο εάν
απολάμβανε τη «συναίνεση» των σουνιτικών μαζών.

Panagiotis Tourikis (“Nikos Vlachos”), 6.10.2015

The post ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΟΥ ISIS ΚΑΙ Ο ΑΡΑΒΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ appeared first on Greek Social & Literary Review - Ελληνική Κοινωνική & Λογοτεχνική Επιθεώρηση.

2. Τόσο το ίδιο το συλλαλητήριο όσο και τα γεγονότα της πλατείας
Συντάγματος χρήζουν ανάλυσης – το βασικό ερώτημα είναι: ήταν αυτά τα
γεγονότα απλώς μεμονωμένα περιστατικά με μικρή κοινωνικο-πολιτική σημασία,
ή είναι βαθιά συμπτωματικά της τωρινής ελληνικής συγκυρίας;

3. Καταρχήν, πρέπει να πούμε ότι το ποντιακό συλλαλητήριο ήταν αφ’ αυτού
του «βίαιο», όσον αφορά τα αντι-τουρκικά του συναισθήματα – οι
συμμετέχοντες έκαψαν την τουρκική σημαία χορεύοντας γύρω της. Ο ιδεολογικός
λόγος του συλλαλητηρίου ήταν εξίσου «βίαιος» – ο κόσμος φώναζε, για
παράδειγμα, συνθήματα όπως «Σκατά, σκατά στον τάφο του Κεμάλ», «Τούρκοι θα
πεθάνετε σε χώμα ελληνικό», κτλ.

4. Επίσης σημαντική είναι η παρόμοιας έντασης «βιαιότητα» των Ποντίων
διαδηλωτών όσον αφορά τον λόγο τους εναντίον του υπουργού Παιδείας, στην
ουσία εξομοιώνοντάς τον με τον εχθρό τους – με το «Φίλη τουρκάκι,
γιουσουφάκι» να είναι από τα βασικά τους συνθήματα εναντίον του. Αυτό που
υπαινίσσονταν ήταν πως η ίδια η κυβέρνηση του Σύριζα είναι εξίσου
δουλοπρεπής απέναντι στα τουρκικά συμφέροντα.

5. Γενικά, μπορούμε να πούμε ότι οι Έλληνες Πόντιοι ένιωσαν προσβεβλημένοι
από την κυβέρνηση του Σύριζα και εξοργίστηκαν από τις ιδεολογικές θέσεις
του υπουργού της – όπως ανακοίνωσε η Ποντιακή ομοσπονδία: «Η παραμονή του
αρνητή του χειρότερου Εγκλήματος κατά της Ανθρωπότητας στο Υπουργείο
Παιδείας προσβάλλει την ιστορική αλήθεια».

6. Η φύση της «βίας» του ποντιακού συλλαλητηρίου ήταν συμβολική. Ωστόσο
ξέρουμε πως, την ίδια στιγμή, είχαμε και σωματικές επιθέσεις ενάντια σε
βουλευτές. Αυτές οι σωματικές επιθέσεις παρουσιάστηκαν στο κοινό με
διαστρεβλωμένο τρόπο από τους κυρίαρχους ιδεολογικούς μηχανισμούς (τα ΜΜΕ)
– στόχος τους ήταν να εμφανίσουν τις επιθέσεις ως μεμονωμένα φαινόμενα
«βαρβαρότητας» που εκτελέστηκαν από ακραία στοιχεία του πολιτικού κόμματος
της Χρυσής Αυγής.

7. Πρέπει να σταθούμε στο τι πραγματικά συνέβη. Αυτοί που συμμετείχαν στις
σωματικές επιθέσεις μπορούν να χωριστούν σε τουλάχιστον τρεις ομάδες: (i)
μέλη, υποστηρικτές, συμπαθούντες ή ψηφοφόροι της Χρυσής Αυγής (ii) μέλη,
υποστηρικτές, συμπαθούντες ή ψηφοφόροι του ΕΠΑΜ (iii) αυθόρμητα πλήθη με
άγνωστο «ιδεολογικό» προσανατολισμό (που ανήκουν και στα δύο φύλα, σε όλο
το ηλικιακό φάσμα).

8. Οι παραπάνω ομάδες συμμετείχαν ενεργά στις επιθέσεις. Ωστόσο, είναι
σημαντικό ότι είχαμε και την παθητική αποδοχή αυτών των επιθέσεων από την
τεράστια πλειοψηφία των διαδηλωτών – δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι υπήρξαν
εσωτερικές διαιρέσεις μεταξύ των διαδηλωτών για το εάν έπρεπε ή όχι να
επιτρέψουν να εξελιχθούν τα πράγματα όπως εξελίχθηκαν (εάν είχε υπάρξει
έστω και μία υπόνοια τέτοιας διαίρεσης, τα ΜΜΕ φυσικά θα την είχαν φέρει
αμέσως στο προσκήνιο).

9. Τόσο η «ιδεολογική» ποικιλομορφία όσων συμμετείχαν ενεργά όσο και η
παθητική αποδοχή των υπολοίπων υποβαθμίστηκαν σκόπιμα (ή λογοκρίθηκαν) από
τα ΜΜΕ.

10. Το γεγονός ότι υπήρχε «ιδεολογική» ποικιλομορφία εκ μέρους όσων
διέπραξαν τις επιθέσεις έχει πολύ μεγάλη σημασία – σημαίνει ότι το γεγονός
αυτό δεν μπορεί να απορριφθεί ως αντικοινωνική συμπεριφορά μερικών
εξτρεμιστών. Αυτή η «ποικιλομορφία» έχει επαληθευτεί και από ένα από τα
θύματα των επιθέσεων –τον βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Μιλτιάδη
Βαρβιτσιώτη–, ο οποίος δήλωσε: «Δέχθηκα έναν προπηλακισμό από ανθρώπους που
προέρχονταν από όλα τα ιδεολογικά ρεύματα».

11. Οποιαδήποτε σοβαρή προσπάθεια να κατανοήσει κανείς τις επιθέσεις
ενάντια στους βουλευτές προϋποθέτει και μια ανάλυση της κοινωνιολογικής
μορφολογίας όσων συμμετείχαν (είτε ενεργά είτε παθητικά). Ας ξεκινήσουμε με
τους συμπαθούντες της Χρυσής Αυγής. Ως ψηφοφόροι (αντιπροσωπεύοντας ένα
καθόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό του 7% των Ελλήνων), αυτή η κοινωνική ομάδα
εκφράζει ένα στιβαρό «ΟΧΙ» στα μνημόνια που έχει επιβάλει η Γερμανία, και
ένα ακόμα πιο στιβαρό «ΟΧΙ» σε οτιδήποτε απειλεί τα εθνικά θέματα. Στην
ουσία, η κοινωνική αυτή ομάδα –ως ευρύτερο κοινωνικο-πολιτισμικό φαινόμενο,
και όχι απαραίτητα ως υποστηρικτές ενός πολιτικού κόμματος– εκφράζει μια
θέση που υπερβαίνει όλες τις ιδεολογίες που αναδύθηκαν στα τέλη του 19ου
και τις αρχές του 20ού αιώνα. Ουσιαστικά, αυτή η θέση υπερβαίνει την
παραδοσιακή διαιρετική γραμμή «Αριστεράς»-«Δεξιάς» (κι αυτό ισχύει κυρίως
για τους νέους, μια κοινωνική κατηγορία που σε κάθε περίπτωση στέκεται εδώ
και πολύ καιρό κυνικά απέναντι στα πολιτικά κόμματα). Επιπλέον, η ομάδα
αυτή εναντιώνεται συνολικά στο ελληνικό Πολιτικό Κομματικό Σύστημα, το
οποίο ιδεολογικά έχει οργανωθεί γύρω από τον συγκεκριμένο διαιρετικό λόγο
«Αριστεράς»-«Δεξιάς». Ένας τέτοιος λόγος θεωρείται ξεπερασμένος, και το
συνακόλουθο Πολιτικό Κομματικό Σύστημα επικίνδυνο για τα εθνικά και λαϊκά
συμφέροντα. Ιδωμένος μέσα από αυτό το πρίσμα, ο αυθόρμητος ιδεολογικός
λόγος της συγκεκριμένης ομάδας έχει βαθιές και πλατιές ρίζες στη «βαθιά
κοινωνία» της ελληνικής μεσαίας τάξης (την οποία και χαρακτηρίζει αυτό που
ο Σταυρός Λυγερός –στον οποίο θα επανέλθουμε αργότερα– αναφέρει ως «εθνικό
αίσθημα των ψηφοφόρων»). Υπάρχουν σχεδόν αόρατοι κοινωνικο-πολιτισμικοί
δεσμοί ανάμεσα σε αυτή την ομάδα και στη λαϊκή συνείδηση της μεσαίας τάξης
– δεσμοί που σίγουρα είναι πολύπλοκοι και σίγουρα αντιφατικοί, αλλά
υπάρχουν.

12. Τόσο η παραπάνω ομάδα όσο και το υπόλοιπο πλήθος που συμμετείχε στις
επιθέσεις (συμπεριλαμβανομένων των υποστηρικτών του ΕΠΑΜ) χαρακτηρίζονταν
από μια ψυχολογία «πρωτόγονης» πολιτικής οργής που θύμιζε πολύ τους
«Αγανακτισμένους» του 2011-2012. Το «κίνημα» εκείνο ήταν πολύ
χαρακτηριστικό της «βαθιάς κοινωνίας» μιας πολιορκημένης μεσαίας τάξης – το
υποστήριζε τουλάχιστον το 75% του ελληνικού πληθυσμού, είτε ενεργά είτε
παθητικά (σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Μακεδονίας). Τα γεγονότα της
5^ης Νοεμβρίου 2015 συνιστούν μια σπασμωδική έκρηξη ενός
ενστικτώδους πολιτικού ξεσπάσματος σαν αυτό που εκδηλώθηκε το 2011-2012.

13. Οι κυρίαρχοι ιδεολογικοί μηχανισμοί δεν παρέλειψαν να παρατηρήσουν τις
ομοιότητες ανάμεσα στα γεγονότα της 5^ης Νοέμβρη και στην
πολιτική συμπεριφορά των «Αγανακτισμένων» του 2011-2012. Παράδειγμα, το
ακόλουθο αντιπροσωπευτικό κείμενο: «Σε κάθε περίπτωση, αυτό που τελικά
μένει είναι η ευκολία με την οποία στήνονται δίκες και εμφύλιοι, η πρόβα
επιστροφής στο σκηνικό των "Αγανακτισμένων” με τις κρεμάλες και τα λάβαρα
και η κατρακύλα σε ένα πεδίο παρακμής και πολιτιστικής υστέρησης…» (“FREE
SUNDAY”, 8.11.2015, σ. 4). Πρέπει να σημειώσουμε ότι τα γεγονότα του
2011-2012 κι αυτά της 5^ης Νοέμβρη εξισώνονται πλήρως και
στιγματίζονται, και στις δύο περιπτώσεις, ως «φασιστικά», «βάρβαρα» και
«αντιδημοκρατικά» (στο ίδιο). Αυτό που υπονοείται είναι φανερό:
για τα ΜΜΕ, η «βαθιά κοινωνία» –δηλ. η τεράστια πλειοψηφία της ελληνικής
κοινωνίας των πολιτών– είναι «πολιτικά ορθή» και «δημοκρατική» όταν
αποδέχεται το Πολιτικό Κομματικό Σύστημα (όταν ψηφίζει και μετά
παρακολουθεί το «Σύστημα» από την TV), και είναι «φασιστική» και «βάρβαρη»
όταν αμφισβητεί ενεργά αυτό το «Σύστημα». Η χυδαία γλώσσα που
χρησιμοποιήθηκε από τα ΜΜΕ για να πετάξουν λάσπη στα πλήθη της 5 ^ης Νοεμβρίου είναι ακριβώς η ίδια με αυτήν που χρησιμοποιούσαν
για να εξουδετερώσουν τους «Αγανακτισμένους». Οι κυρίαρχοι ιδεολογικοί
μηχανισμοί απεχθάνονται την ελληνική «βαθιά κοινωνία», όταν τα μέλη της
σπάνε τους κανόνες της κυρίαρχης ευρωπαϊκής/γερμανικής ιδεολογίας του
«πολιτικά ορθού».

14. Υποστηρίζουμε ότι η κοινωνικο-πολιτισμική μορφολογία όσων συμμετείχαν
το 2011-2012 και όσων συμμετείχαν στις 5 Νοεμβρίου είναι περίπου η ίδια.
Από την άλλη, θα πρέπει να προσθέσουμε ότι υπήρχε μια αξιοσημείωτη απουσία
στα γεγονότα της 5^ης Νοέμβρη, κι αυτή ήταν η απουσία των ενεργών
υποστηρικτών του αποκαλούμενου «Αριστερού» Σύριζα, που ούτως ή άλλως
βρίσκονται σε κατάσταση ιδεολογικής σύγχυσης και οργανωτικής αποδιοργάνωσης
(θα επανέλθουμε αργότερα στο ζήτημα της «Αριστερής» ιδεολογίας έναντι των
εθνικών θεμάτων).

15. Τώρα, ενώ οι συμμετέχοντες της 5^ης Νοέμβρη ήταν πάνω κάτω
ίδιοι με τους «Αγανακτισμένους», ο σκοπός αυτών των δύο κοινωνικών
γεγονότων ήταν ουσιαστικά διαφορετικός. Παρόλο που η μορφολογία των
συμμετεχόντων ήταν παρόμοια, στο ποντιακό συλλαλητήριο επήλθε μια μέγιστη,
αν και όχι απόλυτη, μεταβολή.

16. Για να κατανοήσουμε αυτή τη μεταβολή, πρέπει να διακρίνουμε την
ιστορική διαδικασία των εξελίξεων στην ελληνική κοινωνία των πολιτών σε
τρία βασικά στάδια: Το 1^ο στάδιο, από το 2011 ως το 2012,
χαρακτηρίστηκε από μια ξεκάθαρα οικονομική συνείδηση ατομικής επιβίωσης. Το
2^ο στάδιο, ειδικά από το 2014 ως τα τέλη του 2015,
χαρακτηρίστηκε από την αφομοίωση του κινήματος των «Αγανακτισμένων» στο
Πολιτικό Σύστημα μέσω του Σύριζα. Το 3^ο στάδιο, μια στοιχειώδης
σπίθα του οποίου ξεπρόβαλε με τα γεγονότα της 5^ης Νοεμβρίου (και
που μπορεί να μην ξανασηκώσει κεφάλι για πολύ καιρό), χαρακτηρίζεται από
μια ξεκάθαρα εθνική συνείδηση. Στο τελευταίο στάδιο, αυτό που κυριάρχησε
ήταν το ζήτημα της εθνικής επιβίωσης. Φυσικά, δεν θέλουμε να υπονοήσουμε
ότι το εθνικό ζήτημα είχε εντελώς αγνοηθεί στο 1^ο στάδιο – όπως
επίσης δεν θέλουμε να πούμε ότι το οικονομικό ζήτημα είχε ξεχαστεί εντελώς
κατά τη στοιχειώδη εμφάνιση του 3^ου σταδίου.

17. Αυτό που εννοούμε είναι πως το ίδιο το ποντιακό συλλαλητήριο (και όχι
απαραίτητα οι σωματικές επιθέσεις καθαυτές) αντιπροσωπεύει ένα σημείο
καμπής στη μορφολογία της κοινωνικής συνείδησης και των κοινωνικών
πρακτικών για πρώτη φορά μετά το 2011. Εδώ, γίναμε μάρτυρες της
κινητοποίησης μιας μερίδας της ελληνικής κοινωνίας των πολιτών γύρω από ένα
καθαρά εθνικό, και όχι οικονομικό, ζήτημα. Με άλλα λόγια, η κοινωνική
συνείδηση μετακινήθηκε απ’ το ζήτημα της οικονομικής ατομικής επιβίωσης στη
συλλογική ανάγκη να επιδείξει μια πατριωτική ζωτική ορμή, ένα πατριωτικό
élan vital. Το διακύβευμα εδώ δεν ήταν απλώς η υλική ευημερία του ατόμου,
αλλά η συλλογική του ταυτότητα ως έθνους. Θα μπορούσε κανείς να πει ότι το
συλλαλητήριο της 5^ης Νοεμβρίου αποτέλεσε κάποια μορφή
πρωταρχικής γενικής πρόβας, ή μια «προ-γεννητική» σπίθα εθνικής συνείδησης,
που είχε στόχο να επανα-εγκαθιδρύσει αυτή την ταυτότητα.

18. Ξέρουμε ότι το ελληνικό έθνος-κράτος (και η συνεκτική εθνική συνείδηση
που αναγκαία πρέπει να το συνοδεύει) στις μέρες μας δέχεται επίθεση από τις
δυνάμεις του γερμανικού κρατικού εθνικισμού και τα οικονομικά συμφέροντα
που αυτός εκπροσωπεί. Το ποντιακό συλλαλητήριο αντιπροσώπευσε μια απόπειρα
να μετακινηθεί από μια θέση άμυνας σε μια θέση «επίθεσης», τουλάχιστον όσον
αφορά τον αντι-τουρκικό λόγο του και τον λόγο του ενάντια στον Σύριζα. Η
«επίθεση» αυτή ολοκληρώθηκε με τη σωματική επίθεση σε εκπροσώπους του
Πολιτικού Κομματικού Συστήματος: ο εγγενής «πρωτογονισμός» τέτοιων
πολιτικών πράξεων –απλές σωματικές επιθέσεις– είναι συμπτωματικός της
εγγενούς αδυναμίας των μεσαίων τάξεων να επιτύχουν μια αποτελεσματική
αυτο-οργάνωση σε πρωτοβάθμιο, λαϊκό επίπεδο (δεδομένης, τουλάχιστον, της
μακρόχρονης εξάρτησής τους από το Πολιτικό Κομματικό Σύστημα και τις
πελατειακές του σχέσεις). Κι όμως, η «πολιτική στιγμή» της 5^ης
Νοεμβρίου εκφράζει μια συμβολική «επίθεση» που είχε στόχο να διασώσει το
ετοιμοθάνατο έθνος-κράτος.

19. Θα ήταν εντελώς λάθος να δούμε αυτές τις εξελίξεις σαν μια περίπτωση
που αφορά αποκλειστικά και μόνο την ποντιακή κοινότητα. Όπως είχε συμβεί
και με τους «Αγανακτισμένους» του 2011-2012, τα αισθήματα που εξέφρασαν οι
διαδηλωτές της 5^ης Νοέμβρη πρέπει να ιδωθούν υπό το φως
γενικευμένων αισθημάτων με ρίζες στη «βαθιά κοινωνία» – ένα αόρατο δίκτυο
εθνικής συνείδησης συνέδεε όσους συμμετείχαν ενεργά στη διαδήλωση με
σημαντικούς τομείς της κοινωνίας των πολιτών, όποιοι κι αν είναι οι
ιδεολογικοί προσανατολισμοί αυτών των μη συμμετεχόντων (και που μπορεί
ακόμα και να τέμνουν τις όποιες κομματικές πολιτικές συμπάθειες). Έχοντας
αυτό υπόψη, η μετακίνηση από την αμυντική ηττοπάθεια στην αντεπίθεση είναι
πλήρως εξηγήσιμη με κοινωνιολογικούς όρους. Με λίγα λόγια, μπορούμε να
πούμε ότι η ελληνική κοινωνία των πολιτών, έχοντας παντελώς ηττηθεί στους
οικονομικούς της αγώνες, προσπαθεί τώρα να ξαναβρεί τον εαυτό της και τη
δύναμή της σε ένα άλλο πεδίο – και συγκεκριμένα στο επίπεδο των εθνικών
αγώνων. Αντικειμενικά μιλώντας, δεν έχει και μεγάλα περιθώρια επιλογής,
παρά να προσπαθήσει να ξεφύγει από το πεδίο όπου βρέθηκε απολύτως ηττημένη
(βλ. Μνημόνιο 3) και να αναμορφωθεί εκ νέου σε ένα πεδίο που υπόσχεται μια
κάποια πολιτική επιτυχία (εθνική ταυτότητα). Φυσικά, κάτι τέτοιο δεν
αποκλείει καθόλου την πιθανότητα μιας οπισθοδρόμησης στον «οικονομισμό» του
1^ου σταδίου. Μια παρόμοια οπισθοδρόμηση προς πρωταρχικά
οικονομικούς αγώνες θα επέφερε περαιτέρω ήττες, τη στιγμή που στο περιθώριο
θα «περιμένει» ένας αγώνας βασισμένος στην εθνική συνείδηση (η ιστορία ποτέ
δεν είναι μονόδρομη).

20. Για την ελληνική περίπτωση, η κίνηση της 5^ης Νοέμβρη
–μετακίνηση από το 1^ο στάδιο του πρωταρχικά οικονομικού αγώνα
στο 3^ο στάδιο της πρωταρχικά εθνικής συνείδησης (στάδιο που
παραμένει εμβρυακό)– πρέπει να ερμηνευθεί με πολύ ακριβείς όρους. Το βασικό
στοιχείο εδώ είναι ότι μια τέτοια κίνηση στην πραγματικότητα ήταν μια
μετάβαση από τη δράση στο οικονομικό πεδίο (όπου τα συνδικάτα και ο Σύριζα
έπαιξαν ηγεμονικό ρόλο, μετά τη διάλυση των «Αγανακτισμένων») στη δράση στο
πολιτικό πεδίο.

21. Το ότι πρόκειται για μια τέτοια μετάβαση μπορούμε να το υποστηρίξουμε
με το επιχείρημα ότι, στην ελληνική συγκυρία, το περιεχόμενο της πολιτικής
συνείδησης είναι αυτό καθαυτό περιεχόμενο εθνικής συνείδησης. Αυτή η
εξίσωση (πολιτικό = εθνικό) εκφράζει την τωρινή συγκυρία με έναν πολύ
συγκεκριμένο τρόπο. Μπορούμε να πούμε ότι η «πολιτική στιγμή» είναι
κατεξοχήν η «εθνική στιγμή», δεδομένης της απειλής που δέχεται το ελληνικό
έθνος-κράτος από τις μετα-μοντέρνες οικονομικές πολιτικές του γερμανικού
κράτους. Το γεγονός ότι μια τέτοια «εξίσωση», έως τώρα τουλάχιστον, δεν
έχει αποτελέσει το κυρίαρχο φαινόμενο στις κινητοποιήσεις της κοινωνίας των
πολιτών είναι σίγουρα εξηγήσιμο – εδώ πρέπει κανείς να λάβει υπόψη την
κοινωνική-πολιτισμική ιστορία των μεσαίων τάξεων από τη δεκαετία του 1980
και εξής («μαζικός καταναλωτισμός» κτλ), τον κυρίαρχο ρόλο του Πολιτικού
Κομματικού Συστήματος που είχε αφομοιώσει οτιδήποτε «πολιτικό» κ.ά. Εν πάση
περιπτώσει, η ιστορία μάς έχει διδάξει ότι δεν υπάρχει ποτέ κάποιο είδος
μηχανικής και αντανακλαστικής σχέσης ένα προς ένα ανάμεσα στις
αντικειμενικές συνθήκες και στις υποκειμενικές πρακτικές. Ποιες είναι αυτές
οι αντικειμενικές συνθήκες;

22. Ο γερμανικός κρατικός εθνικισμός, χρησιμοποιώντας τις δομές της ΕΕ έχει
εξαπολύσει μια πολύ μεγάλη επίθεση στα έθνη-κράτη της Ευρώπης, που έχουν
ιδρυθεί πάνω στις αρχές της εθνικής αυτοδιάθεσης όπως καθορίστηκαν αρχικά
στη Συνθήκη των Βερσαλλιών από το 1648. Ένα από τα πρώτα θύματα της
επίθεσης αυτής είναι η Ελλάδα (αν και δεν πρέπει να ξεχνάμε τα παραδείγματα
της Γιουγκοσλαβίας και της Ουκρανίας) – έτσι, το να πολεμάει κανείς για την
επιβίωση του ελληνικού έθνους-κράτους σημαίνει ότι πολεμάει υπέρ της
κοινοβουλευτικής δημοκρατίας του έθνους-κράτους και ότι αντιστέκεται στην
επιβολή μιας αυταρχικής αποικιοκρατίας. Με αυτή την έννοια, μπορούμε να
πούμε ότι ένας εθνικός αγώνας θα ισοδυναμούσε με τον αγώνα για εθνική
δημοκρατία, καθιστώντας έτσι τη φύση ενός τέτοιου αγώνα θεμελιωδώς
πολιτική.

23. Στις συγκεκριμένες συνθήκες, οποιοσδήποτε εν δυνάμει εθνικός αγώνας
μεταφράζεται σε αγώνα εναντίον συνολικά του ελληνικού Πολιτικού Κομματικού
Συστήματος. Κι αυτό ακριβώς εκφράσανε οι σωματικές επιθέσεις στους
βουλευτές κατά τα γεγονότα της 5^ης Νοεμβρίου. Οι επιθέσεις στους
βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας ήταν ταυτόχρονα και επιθέσεις εναντίον τόσο
του ΠΑΣΟΚ όσο και του Σύριζα. Και τα τρία πολιτικά κόμματα έχουν πει «ΝΑΙ»
στον γερμανικό κρατικό εθνικισμό. Και τα τρία κόμματα προσυπογράφουν
απολύτως την ιδεολογία της ΕΕ/Γερμανίας για έναν «ηθικισμό» υπέρ των
μεταναστών και για έναν «πολυπολιτισμό» που έχουν σκοπό να επιφέρουν τον
σταδιακό μαρασμό των εθνών-κρατών της Ευρώπης. Για παράδειγμα, αυτόν τον
γερμανικής έμπνευσης «ηθικισμό» τον εξέφρασε απολύτως ο Δημήτρης
Αβραμόπουλος, ευρωπαϊκός επίτροπος για τη Μετανάστευση, και σημαίνον
στέλεχος της Νέας Δημοκρατίας: συμβούλευσε τον ελληνικό λαό να «αγαπά» τους
πάνω από μισό εκατομμύριο μετανάστες που έχουν μπει στην Ελλάδα. Μια τέτοια
«αγάπη», φυσικά, αναμένεται να πάει χέρι χέρι με τις μνημονιακές πολιτικές
που στοχεύουν στην καταστροφή αυτών των ίδιων των δυνάμει «αγαπώντων» (στην
καταστροφή τους τόσο ως έθνους όσο και ως μεσαίας τάξης, αφού η μεσαία τάξη
αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του έθνους).

24. Ωστόσο, κατά τα γεγονότα της 5^ης Νοέμβρη την άρνηση του
Πολιτικού Κομματικού Συστήματος δεν την εξέφρασαν μόνο οι σωματικές
επιθέσεις στους βουλευτές. Ένα κεντρικό σύνθημα του ποντιακού συλλαλητηρίου
έλεγε: «ΟΙ ΠΕΝΤΑΡΟΔΕΚΑΡΕΣ ΠΟΥ ΣΑΣ ΤΑΪΖΟΥΝ ΑΠΑΙΤΟΥΝ ΣΕΒΑΣΜΟ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
ΤΟΥΣ». Κατά κάποιον τρόπο, το σύνθημα αυτό υποστήριζε ότι αν και το Κράτος
θεωρεί τους φόρους που πληρώνουν οι πολίτες απλές «πενταροδεκάρες» (δήλωση
του ίδιου του υπουργού Παιδείας), είναι ωστόσο ακριβώς αυτές οι
πενταροδεκάρες που ταΐζουν όλους τους πολιτικούς – και είναι αυτές οι
«πενταροδεκάρες» που τώρα απαιτούν σεβασμό για την ίδια τους την ιστορία
(για την ποντιακή γενοκτονία). Με αυτό τον τρόπο, το ποντιακό συλλαλητήριο
συνέδεσε το πρόβλημα της υπερφορολόγησης με το πρόβλημα της έλλειψης
σεβασμού για την εθνική του ταυτότητα: και τα δύο ζητήματα τα έριξαν
κατάμουτρα στους Έλληνες πολιτικούς, οι οποίοι σε κάθε περίπτωση
«ταΐζονται» από τον ελληνικό λαό.

25. Άλλα συνθήματα εξομοίωναν ακόμα περισσότερο τα κόμματα, παρουσιάζοντάς
τα σαν να ήταν ένα και το αυτό – για παράδειγμα, «ΣΑΝ ΝΕΟΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ/ ΣΑΝ
ΑΛΛΟΣ ΣΑΜΑΡΑΣ/ [Ο ΤΣΙΠΡΑΣ] ΑΠΕΔΕΙΞΕ ΑΛΟΙΜΟΝΟ ΚΙ ΕΚΕΙΝΟΣ/ ΠΩΣ ΗΤΑΝ
ΜΑΣΚΑΡΑΣ».

26. Τα συνθήματα μιλούσαν επιπλέον για τα σαράντα χρόνια «ψεμάτων» που
μοιράστηκαν στον ελληνικό λαό από όλα τα πολιτικά κόμματα,
συμπεριλαμβανομένης της «Αριστερής πτέρυγας» του Πολιτικού Κομματικού
Συστήματος – «ΣΑΡΑΝΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΦΑΓΑΤΕ/ ΨΕΥΤΙΑ ΜΕ ΤΟ ΚΑΝΤΑΡΙ/ ΚΙ ΕΤΣΙ ΚΑΝΑΤΕ
ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟ/ ΤΟ ΑΡΙΣΤΕΡΟ ΚΛΩΝΑΡΙ».

27. Ιδιαίτερα όσον αφορά αυτό το «Αριστερό κλωνάρι», τα συνθήματα τόνιζαν
τον «εθνικό μηδενισμό» του και την ξεκάθαρη ευθυγράμμιση του Σύριζα με τις
πολιτικές της ΕΕ/Γερμανίας για τη μετανάστευση και την
«πολυπολιτισμικότητα»: «ΞΕΚΛΕΙΔΩΣΕ ΤΑ ΣΥΝΟΡΑ/ ΧΤΥΠΑΕΙ ΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ…».

28. Τέλος, ένα κεντρικό σύνθημα έθετε αυτό που ίσως μπορεί να θεωρηθεί το
κεντρικό πολιτικό παράδοξο της παρούσας συγκυρίας: πώς να εξηγήσει κανείς
ότι ο ελληνικός λαός μπόρεσε να ψηφίσει και να φέρει στην εξουσία μια
πολιτική οντότητα που ο κεντρικός του πυρήνας (αυτό το 4%) πάντα έδειχνε
περιφρόνηση (για να μην πούμε απέχθεια) απέναντι στα συμφέροντα των μεσαίων
τάξεων, όπως και μια πλήρη αποποίηση οποιουδήποτε «εθνικού» ζητήματος; Το
θέμα είναι πως ακριβώς αυτή η απάρνηση της «εθνικής ταυτότητας» εκ μέρους
του Σύριζα ήταν που κατέβασε τους Έλληνες Ποντίους στους δρόμους,
απαιτώντας «σεβασμό» γι’ αυτή την ίδια «εθνική ταυτότητα». Το παράδοξο (που
με συντομία προσπαθήσαμε να εξηγήσουμε αναφερόμενοι στα τρία στάδια των
ιστορικών εξελίξεων από το 2011) εκφράστηκε συνθηματικά ως εξής: «ΓΙΑΤΙ
ΚΛΑΙΤΕ ΒΡΕ ΕΛΛΗΝΕΣ/ ΓΙΑΤΙ ΧΤΥΠΙΕΣΤΕ ΤΩΡΑ; / ΔΕΝ ΒΛΕΠΑΤΕ, ΔΕ ΝΙΩΘΑΤΕ/ ΠΩΣ
ΕΡΧΕΤΑΙ Η ΜΠΟΡΑ;».

29. Το ίδιο αυτό ζήτημα το είχε θέσει ένας αριστερίζων αναλυτής πολύ πριν
αναλάβει ο Σύριζα την εξουσία. Το 2014, ο Σταύρος Λυγερός έγραφε αναφορικά
με τον Σύριζα: «Επισήμως λέει κάποιες γενικολογίες για να μην προκαλέσει το
εθνικό αίσθημα των ψηφοφόρων. Από την άλλη όμως ανέχεται, εάν δεν κλείνει
το μάτι σ’ όσους … υποστηρίζουν τις κάθε είδους διεκδικήσεις γειτόνων σε
βάρος του Ελληνισμού … Είναι αυτοί που αποκαλούν το τουρκοκυπριακό
ψευδοκράτος “κράτος” και τη μουσουλμανική μειονότητα “τουρκική”… Είναι
αυτοί που χαρακτηρίζουν τις μονομερείς τουρκικές διεκδικήσεις στην καλύτερη
περίπτωση “ανταγωνισμό δύο εθνικισμών» και στη χειρότερη “φαντασιώσεις των
Ελλήνων εθνικιστών”. Είναι οι ίδιοι που ζητάνε να μην εμποδίζεται η είσοδος
παράνομων μεταναστών, αντιμετωπίζοντας την Ελλάδα ως χώρο και όχι ως χώρα».
Και καταλήγει: «Θα πρόκειται για πολιτικο-εκλογική αεροπειρατεία εάν οι
πολίτες νομίζουν ότι ψηφίζουν πατριώτες αριστερούς και τους προκύψουν
εθνομηδενιστές». («ΕΠΙΚΑΙΡΑ», 24/04-30/04/2014, τ. 236, σ. 19).

30. Η αλήθεια είναι ότι ολόκληρο το Πολιτικό Κομματικό Σύστημα –«Αριστερά»,
«Δεξιά» και «Κέντρο»– χαρακτηρίζεται από «εθνικό μηδενισμό». Αυτό συμβαίνει
επειδή το συγκεκριμένο «Σύστημα» βρίσκεται, σε τελευταία ανάλυση,
κυριολεκτικά υπό τον έλεγχο της γερμανικής πολιτικο-οικονομικής
αποικιοκρατίας. Όμως η άνοδος του Σύριζα στην εξουσία έφερε το ζήτημα της
εθνικής συνείδησης στο επίκεντρο, έστω και για μία μόνο μέρα, εκείνη την 5 ^η Νοεμβρίου, 2015. Τα γεγονότα που πυροδοτήθηκαν από το ποντιακό
συλλαλητήριο ίσως πράγματι να παραμείνουν μια μεμονωμένη «πολιτική στιγμή»,
κρύβουν όμως μέσα τους μια ζωτική ορμή που έχει την υφή της εθνικής
συνείδησης, ορμή που, εάν πιεστεί ως τα άκρα, θα μπορούσε να ξεσπάσει με
αντιστοίχως ακραίο τρόπο, τουλάχιστον μακροπρόθεσμα.

31. Από την άλλη μεριά, ξέρουμε ότι όποια εθνική συνείδηση τοποθετηθεί
ενάντια στον γερμανικό κρατικό εθνικισμό θα βρεθεί οπωσδήποτε αντιμέτωπη με
μια μέγιστη πολιτική επίθεση: οι κυρίαρχοι ιδεολογικοί μηχανισμοί (τόσο οι
ξένοι όσο και οι εγχώριοι) θα εξακολουθήσουν να στιγματίζουν οτιδήποτε
σχετίζεται με την εθνική συνείδηση ως «φασιστικό». Και θα συνεχίσουν να
συσχετίζουν αυτή την εθνική συνείδηση με τον «ρατσισμό». Ως εκ τούτου, θα
συνεχίσουν να προσπαθούν να απομονώνουν οποιοδήποτε στοιχείο εκφράζει
τέτοια συναισθήματα και να το υποβαθμίζουν σε «βάρβαρο εξτρεμισμό». Στον
βαθμό που τέτοιες προσπάθειες δεν επιτύχουν, τα ΜΜΕ θα προσπαθήσουν να
διαιρέσουν περισσότερο τους Έλληνες, ανάμεσα σε αυτούς που υποτίθεται πως
είναι «Ευρωπαίοι» και «πολιτισμένοι ουμανιστές» και σε εκείνους που
υποτίθεται ότι παραμένουν «βάρβαροι» και «παράλογοι αντι-ουμανιστές» (στην
πραγματικότητα, έχουμε ήδη δει να εφαρμόζονται δείγματα μιας τέτοιας
ιδεολογικής διαίρεσης).

32. Πάνω απ’ όλα, συνεπώς, ο αγώνας για την επιβίωση του ελληνικού
έθνους-κράτους θα είναι ιδεολογικός (και άρα πολιτισμικός) αγώνας. Σε αυτό,
το ποντιακό συλλαλητήριο συνιστά μια σημαντική «συμβολική στιγμή» που
εκφράζει σε βάθος την ελληνική συγκυρία.

Παναγιώτης Τουρίκης («Νίκος Βλάχος»), 18.11.2015

The post ΤΟ ΠΟΝΤΙΑΚΟ ΣΥΛΛΑΛΗΤΗΡΙΟ: appeared first on Greek Social & Literary Review - Ελληνική Κοινωνική & Λογοτεχνική Επιθεώρηση.

2. Για πρώτη φορά μετά τις τζιχαντιστικές επιθέσεις, η ίδια η
πολυπολιτισμικότητα ως ιδεολογία βρίσκεται να απειλείται από το ζήτημα της
ασφάλειας. Δεν πρόκειται για την ασφάλεια του ίδιου του κράτους – αντίθετα,
αυτό που απειλείται σε καθημερινή βάση είναι η φυσική και ψυχολογική
ακεραιότητα του ατόμου (και, συνεπώς, ο «βιόκοσμος» της κοινωνίας των
πολιτών, όπως θα το έθετε ο Χάμπερμας).

3. Όλοι οι κοινωνιολόγοι και οι κοινωνικοί ιστορικοί θα συμφωνούσαν πως η
ασφάλεια μιας κοινωνίας είναι εκ των ων ουκ άνευ για τη συνοχή της, όποιος
κι αν είναι ο συγκεκριμένος κοινωνικός της σχηματισμός (τέτοιες
επισημάνσεις έχουν γίνει από «μαρξιστές» όπως ο Πουλαντζάς και ο
Χομπσμπάουμ, από «φιλελεύθερους» όπως ο Άρον, και από «φασίστες» όπως ο
Μισέλς και ο Παρέτο).

4. Έτσι, την Κυριακή 22 Νοεμβρίου 2015, όταν η αστυνομία πραγματοποιούσε
αντιτρομοκρατικές έρευνες στις Βρυξέλλες, η βελγική κοινωνία των πολιτών –
μέσω των κοινωνικών δικτύων – έδειξε την πλήρη της συνεργασία με το κράτος
(βλ. “#BrusselsLockdown”). Το ζήτημα της ασφάλειας, επομένως, δεν μπορεί να
εξαντληθεί απλώς σε έννοιες όπως η κρατική «καταστολή» και ο κρατικός
«έλεγχος», όπως θέλει να επιμένει ο στερεοτυπικός δογματισμός της
«Αριστεράς».

5. Τώρα, με δεδομένη την απειλή που δέχεται η ασφάλεια σε όλη την ευρωπαϊκή
ήπειρο, βλέπουμε μια ασυνέπεια ανάμεσα στον «επίσημο» πολιτικό λόγο και
στις «ανεπίσημες» πολιτικές πρακτικές. Ο «επίσημος» λόγος επιμένει στην
πολυπολιτισμικότητα και άρα παλεύει – με μεγάλο πολιτικό άγχος – να
τραβήξει μια διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στους τζιχαντιστές «τρομοκράτες»
και στις μάζες των μουσουλμάνων που ήδη ζουν ή εισέρχονται στην Ευρώπη. Από
την άλλη πλευρά, η «ανεπίσημη» πολιτική πρακτική δρα με έναν τρόπο που
παίρνει ως δεδομένο ότι ο τζιχαντιστικός φανατισμός συνδέεται με τη
μουσουλμανική μετανάστευση, κι έτσι προσπαθεί να την περιορίσει ή να την
ελέγξει. Με πολύ γρήγορους ρυθμούς, αυτός ο πολιτικός χειρισμός
μεταλλάσσεται σε ανοιχτή πολιτική (όπως φάνηκε στις προσπάθειες να πειστεί
η Τουρκία να συνδράμει στον περιορισμό της ροής των μεταναστών), ενώ η
ιδεολογία της πολυπολιτισμικότητας συνεχίζει να διαδίδεται μέσα από όλους
τους κυρίαρχους ιδεολογικούς μηχανισμούς σε όλη την Ευρώπη. Ακριβώς εδώ
βρίσκεται η πεμπτουσία της αντίφασης όσον αφορά τους μετανάστες.

6. Πασιφανής πραγματικότητα – χειροπιαστή εμπειρία για τις τεράστιες μάζες
των Ευρωπαίων – είναι ότι η δεύτερη και τρίτη γενιά μουσουλμάνων που ζουν
στην Ευρώπη δεν έχουν καταφέρει να αφομοιωθούν στην κοινωνία των πολιτών.

7. Το να προσπαθήσει κανείς να εξηγήσει τις αιτίες αυτού του γεγονότος
είναι χρήσιμο, αλλά αποτυγχάνει να αντιμετωπίσει το πιο καίριο ζήτημα. Το
οποίο είναι ότι η «αντίδραση» αυτών των νεότερων γενεών έχει πάρει τη μορφή
ενός φανατισμού προσανατολισμένου στον μουσουλμανισμό και σε αντι-δυτικά
αισθήματα. Με άλλα λόγια, η αντίδρασή τους δεν έχει κοσμική φύση – είναι
πέρα και έξω από τις πολιτικές κουλτούρες είτε της «Αριστεράς» είτε της
«Δεξιάς», έξω από οτιδήποτε συγκροτεί την κοινωνικο-πολιτισμική και
πολιτική συνείδηση των Ευρωπαίων.

8. Αλλά και πέρα απ’ αυτό, ακόμα και «αφομοιωμένοι» μουσουλμάνοι-μέλη του
Εργατικού Κόμματος στη Βρετανία διατηρούν την ιδιαίτερη θρησκευτική τους
ταυτότητα (ένα παράδειγμα είναι οι κομματικές συγκεντρώσεις, όπου οι άντρες
μουσουλμάνοι απομονώνονται από τις γυναίκες συντρόφους τους).

9. Πάνω απ’ όλα, όμως, αυτοί που στρέφονται εναντίον της κουλτούρας και των
πρακτικών της Δύσης με βίαιο και μη κοσμικό τρόπο είναι οι νέοι που δεν
έχουν αφομοιωθεί, αμφισβητώντας έτσι άμεσα τον «βιόκοσμο» μιας Ευρώπης που
έχει τις ρίζες της στις αξίες της Αναγέννησης (και που εκφράζει την
τεράστια πλειοψηφία των ευρωπαϊκών μεσαίων τάξεων).

10. Η τέτοιου είδους βίαιη αντίδραση στις δυτικές αξίες συνιστά την υποδομή
για τη στρατολόγηση εκ μέρους του σουνιτικού κράτους του ISIS, το οποίο και
έχει τη λαϊκή υποστήριξη των σουνιτών της Σαουδικής Αραβίας, της Τουρκίας,
περιοχών της Συρίας, περιοχών του Ιράκ, κ.ο.κ.

11. Πρόκειται για ένα γεγονός γνωστό σε όλους τους σοβαρούς παρατηρητές: οι
τζιχαντιστικές επιθέσεις στο Παρίσι έγιναν δεκτές με ενθουσιασμό από
εκατομμύρια μουσουλμάνους σε όλη την υφήλιο (βλ., για παράδειγμα, Σταύρος
Λυγερός, “ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ”, 22.11.2015, σ. 42). Εδώ, δεν αναφερόμαστε απλώς σε
συγκεκριμένες μουσουλμανικές ελίτ ή σε θρησκευτικο-πολιτικές οργανώσεις
όπως οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι – μιλάμε για τις ίδιες τις λαϊκές
μουσουλμανικές μάζες.

12. Στην ίδια την Ευρώπη, ο εκτιμώμενος αριθμός των νεολαίων μουσουλμάνων
που στον έναν ή τον άλλον βαθμό πρόσκεινται ή υποστηρίζουν το ISIS
υπολογίζεται περίπου στις 10.000.

13. Είναι επίσης σημαντικό να σημειώσουμε μια σειρά από αυθόρμητες
τρομοκρατικές επιθέσεις μουσουλμάνων στις δυτικές κοινωνίες που ποτέ δεν
οργανώθηκαν απευθείας από το ISIS ή από οποιαδήποτε οργανωτική δομή που
σχετίζεται με αυτό. Έχουμε δει, με άλλα λόγια, ένα κύμα εθελοντών
ακτιβιστών να εκφράζουν την αλληλεγγύη τους προς το ISIS. Αν και δεν έχουν
άμεσα στρατολογηθεί, οργανωθεί και εκπαιδευτεί από κάποια δομή, η ιδεολογία
του ISIS τους μαγνητίζει. Στα παραδείγματα τέτοιων πράξεων βίας που
εκφράζουν ιδεολογική αλληλεγγύη περιλαμβάνονται οι ακόλουθες επιθέσεις: στη
Βοστόνη, 5 Απριλίου 2013· στο νοτιοανατολικό Λονδίνο, 22 Μαΐου 2013· στο
Σύδνεϋ, 15 Δεκεμβρίου 2014; στη νότια Καλιφόρνια, 2 Δεκεμβρίου 2015· στο
Λέιτονστοουν του Λονδίνου, 5 Δεκεμβρίου 2015.

14. Εδώ και αρκετό καιρό, σε σημαντικές μερίδες των ευρωπαϊκών μεσαίων
τάξεων έχει αρχίσει σταδιακά να δημιουργείται μια εθνική ή και εθνικιστική
συνείδηση, που απορρίπτει την περαιτέρω εισροή μουσουλμάνων στις χώρες
τους. Ωστόσο, ένα ιδιαίτερο γεγονός που συνέβη στις 24 Νοεμβρίου 2015 –
δηλαδή, η κατάρριψη του ρωσικού SU-24 μαχητικού από την Τουρκική Πολεμική
Αεροπορία – βοήθησε πολλούς σκεπτόμενους Ευρωπαίους να ξεκαθαρίσουν ένα
πολύ σημαντικό γεγονός. Μετά από αυτό το περιστατικό, έγινε αρκετά φανερό
ότι ο πιο σημαντικός παράγοντας πίσω από την αυτοκαταστροφή των
μουσουλμανικών εθνών-κρατών δεν είναι απλώς ο λεγόμενος «ιμπεριαλισμός» της
Δύσης – είναι μάλλον το τουρκικό κράτος, μια σουνιτική περιφερειακή
ιμπεριαλιστική δύναμη, που έχει ακολουθήσει μια πολιτική καταστροφής ώστε
να πετύχει τη σουνιτική ηγεμονία σε ολόκληρο τον αραβικό κόσμο. Η
υποστήριξη και προστασία που παρέχει στο σουνιτικό κράτος του ISIS το
επιβεβαίωσε αυτό απόλυτα.

15. Η συνειδητοποίηση αυτή είχε δύο συνέπειες: Πρώτον, οποιαδήποτε «ενοχικά
αισθήματα» εκ μέρους των δυτικών για τα «αποτυχημένα κράτη» (“Failed
States”) του αραβικού κόσμου δεν ήταν πλέον βάσιμα. Δεύτερον, είδαμε την
ανάδυση ενός μεγάλου κύματος υποστήριξης προς τον Πούτιν, ως επιτομής του
πατριωτισμού και ως υπερασπιστή των ευρωπαϊκών εθνών-κρατών. Πάνω απ’ όλα,
ο Πούτιν έφτασε στο σημείο να θεωρείται παράγοντας ασφάλειας, ακριβώς το
είδος της ασφάλειας που η απειλή των τζιχαντιστών στέρησε από τους
Ευρωπαίους.

16. Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο είναι που επρόκειτο να οξυνθεί η κρίση της
ιδεολογίας της πολυπολιτισμικότητας. Πριν εξετάσουμε τις ακριβείς μορφές
που πήρε αυτή η κρίση, πρέπει να πούμε δυο λόγια για το ιδεολογικό
περιεχόμενο της πολυπολιτισμικότητας.

17. Σε όλη την Ευρώπη οι ιδεολογικοί μηχανισμοί προσπαθούν να σφυρηλατήσουν
ένα παράδειγμα «ηθικής» κοινωνικής συμπεριφοράς για όλες τις ευρωπαϊκές
κοινωνίες των πολιτών. Αναμένεται από τους πολίτες να συμμορφώνονται σε
συγκεκριμένους κώδικες συμπεριφοράς που αποδέχονται την πολυπολιτισμικότητα
ως έκφραση του «πολιτικά ορθού». Αυτή η «μεταμοντέρνα» ιδεολογία
περιλαμβάνει τη χειραγώγηση των καλά εδραιωμένων ευρωπαϊκών ιδεολογικών
παραδειγμάτων που είναι βαθιά ριζωμένα στον «νου» των μαζών.

18. Σε ποια ιδεολογική χειραγώγηση αναφερόμαστε; Ουσιαστικά, οι κυρίαρχοι
ιδεολογικοί μηχανισμοί χρησιμοποιούν κάθε κατάλοιπο ενός εκκοσμικευμένου
χριστιανισμού για να επιβάλλουν στις ευρωπαϊκές μεσαίες τάξεις ένα σύνολο
«ηθικών συστημάτων» για το τι είναι «καλό» και τι «κακό» στην κοινωνική
συμπεριφορά. Τα «ηθικά» αυτά «συστήματα» οδηγούν σε μια αυτο-αμφισβητούμενη
ηθική, σύμφωνα με την οποία οτιδήποτε είναι «διαφορετικό» – όπως οι
μουσουλμάνοι ή οι ομόφυλοι – θα πρέπει να γίνεται αποδεκτό και να
απολαμβάνει σεβασμού ως έχει, και θα πρέπει να γίνεται αποδεκτό και να
απολαμβάνει σεβασμού στη βάση της «ενοχής» που φέρουν οι Ευρωπαίοι για τις
αμαρτίες τους του παρελθόντος και του παρόντος (π.χ. η ευρωπαϊκή
αποικιοκρατία του 19^ου αιώνα, ή οι σημερινές εν δυνάμει
ρατσιστικές/προκατειλημμένες τάσεις που υποτίθεται ότι υποκρύπτει ο «νους»
των ευρωπαϊκών μεσαίων τάξεων). Ο κεντρικός, πιο σημαντικός στόχος μιας
τέτοιας αποποίησης του εαυτού έχει στόχο να οδηγήσει σε μια
αυτο-αμφισβητούμενη ηθική, που με τη σειρά της οδηγεί στην αυτοκαταστροφή
των συνεκτικών κοινωνικο-πολιτισμικών οντοτήτων. Και αυτή η αυτοκαταστροφή,
σε τελευταία ανάλυση, θα μεταφραστεί στην καταστροφή οποιασδήποτε
συνείδησης βασίζεται στο έθνος-κράτος. Για την ΕΕ και το Γερμανικό Κράτος,
οποιαδήποτε διεκδίκηση της αξίας της εθνικής κυριαρχίας μειώνεται σε μια
«αμαρτωλή» εθνικιστική υπεροχή που ισοδυναμεί με φασισμό ή νέο-ναζισμό.
Παρομοίως, οποιαδήποτε επίκληση στην επιβίωση της κουλτούρας και των
παραδόσεων των ευρωπαϊκών εθνών-κρατών απορρίπτεται ως μισαλλόδοξη, «μη
πολιτικά ορθή» και ως κάτι που αντιτίθεται στο «ευρωπαϊκό ιδεώδες». Αυτό το
«ιδεώδες» συνίσταται πάνω απ’ όλα σε έναν πολυπολιτισμικό «ανθρωπισμό» που
δεν έχει άλλη «ηθική» επιλογή από το να αφήσει την Ευρώπη να μετατραπεί σε
ένα παγκόσμιο χωριό ανεκτικό απέναντι σε όλες τις μη-ευρωπαϊκές κουλτούρες
και θρησκείες (συμπεριλαμβανομένων, φυσικά, και των μουσουλμανικών
κοινοτήτων). Ο ίδιος ο γηραιός «ανθρωπισμός» της πλέον ακίνδυνης
«Αριστεράς» χειραγωγείται με τον ίδιο ακριβώς σκοπό.

19. Είναι ακριβώς το περιεχόμενο ενός τέτοιου ιδεολογικού λόγου που περνάει
στις μέρες μας κρίση. Αυτή η κρίση βασίζεται σε τρεις πυρηνικές αντιφάσεις,
που όλες έχουν προκύψει με την ανάδυση του ISIS και τα συνακόλουθα κύματα
της μαζικής μετανάστευσης μουσουλμάνων.

20. Πρώτη αντίφαση: Μια συγκεντρωτική ΕΕ βασισμένη στην εξαφάνιση των
εθνών-κρατών και στην δημογραφική πολυπολιτισμικότητα έρχεται σε αντίθεση
με τα αντι-μεταναστευτικά αισθήματα των Ευρωπαίων. Τέτοιου είδους αισθήματα
χαρακτηρίζονται από αυτοπεποίθηση, είναι απαλλαγμένα από ενοχές, και
συνιστούν απειλή για τις πολιτικές ελίτ που στεγάζονται στις δομές της ΕΕ.
Εδώ, ο λαϊκός «νους» των μεσαίων τάξεων σχετίζει την τζιχαντιστική
τρομοκρατία με τον μουσουλμανικό φανατισμό, και ως εκ τούτου είναι
καχύποπτος απέναντι σε όλους τους μουσουλμάνους (αυτό πρέπει να ιδωθεί ως
ένα υποκειμενικό φαινόμενο που ανταποκρίνεται σε αντικειμενικές, υλικές
συνθήκες). Οι πολιτικές ελίτ παρατηρούν τις αντικειμενικές αιτίες αυτής της
λαϊκής αντίδρασης και άρα δεν έχουν άλλη επιλογή από το να συσχετίσουν την
τζιχαντιστική τρομοκρατία με τη ροή των μεταναστών (είτε «ανεπίσημα» είτε
όχι). Ως εκ τούτου, κάνουν πιο αυστηρούς τους ελέγχους στα σύνορα και
αρχίζουν μέχρι και να αμφισβητούν τη Συνθήκη Σένγκεν του 1985 (σε αυτό
ακριβώς το πλαίσιο πρέπει να γίνει κατανοητή η ανασύσταση της FRONTEX και η
επέκταση των δραστηριοτήτων της). Συνεπώς, αρχίζουν να αμφισβητούν την
ιδεολογία της πολυπολιτισμικότητας που είχαν ασπασθεί όλο αυτό το διάστημα.

21. Δεύτερη αντίφαση: Η κίνηση εκ μέρους των πολιτικών ελίτ να
ανταποκριθούν κάπως στα λαϊκά αισθήματα και να αντιμετωπίσουν τη
μεταναστευτική ροή – που ούτως ή άλλως βγαίνει εκτός ελέγχου – έρχεται σε
αντίφαση με τις ανάγκες της γερμανικής βιομηχανίας (κυρίως), που πιέζει για
ένα πολύ χαμηλό κόστος εργασίας βασισμένο στους μετανάστες. Στα μάτια των
μισθωτών μεσαίων τάξεων, η απαίτησή της να πέσει ο επίσημος βασικός μισθός
έχει εκθέσει τόσο την ίδια όσο και τις πολιτικές ελίτ. Την ίδια στιγμή,
προκαλεί μια συγκρουσιακή σχέση ανάμεσα στο Κράτος και στο Κεφάλαιο. Όσον
αφορά το συγκεκριμένο ζήτημα, ο EUOBSERVER ( https://euobserver.com) έγραψε τα
εξής μετά τις απαιτήσεις της γερμανικής βιομηχανίας: «Η Γερμανία θα έπρεπε
να απορρυθμίσει την αγορά εργασίας της και να δημιουργήσει δουλειές
περισσότερο χαμηλά αμειβόμενες ώστε να βοηθήσει τους μετανάστες στην
καλύτερη ενσωμάτωσή τους…». Και επίσης, «Η Γερμανία θα έπρεπε να κάνει
εξαιρέσεις όσον αφορά τον βασικό μισθό και να συνάπτει βραχυπρόθεσμες
συμβάσεις». Στον βαθμό που ένα συγκεκριμένο ποσοστό μεταναστών θα
απορροφηθεί οπωσδήποτε από τη γερμανική βιομηχανία, αυτό αναπόφευκτα θα
οδηγήσει σε σύγκρουση ανάμεσα στο ντόπιο, συνδικαλιστικά οργανωμένο
εργατικό δυναμικό και στη μάζα των νεο-πρσληφθέντων μεταναστών. Μια τέτοια
σύγκρουση θα επιδεινώσει ακόμα περισσότερο την κρίση της ιδεολογίας της
πολυπολιτισμικότητας.

22. Τρίτη αντίφαση: Παραδόξως, το ζήτημα της ασφάλειας απειλεί το ίδιο το
Κεφάλαιο. Τόσο ο κατασκευαστικός τομέας όσο και το εμπόριο, και ιδίως όσον
αφορά τις μικρές και μεσαίες εμπορικές επιχειρήσεις και εταιρείες παροχής
υπηρεσιών, επηρεάζονται άμεσα από την τρίμηνη κατάσταση έκτακτης ανάγκης
στη Γαλλία, αλλά επίσης και από τον φόβο τζιχαντιστικών τρομοκρατικών
επιθέσεων σε χώρες όπως το Βέλγιο, η Γερμανία και αλλού. Επιπλέον, και
απλώς χάριν παραδείγματος, χαοτικές καταστάσεις που προκλήθηκαν από
μετανάστες εγκλωβισμένους στην Ειδομένη (στα ελληνο-σκοπιανά σύνορα) είχαν
αρνητικές συνέπειες στη λειτουργία του εμπορίου και των συναλλαγών:
ολόκληρη η αλυσίδα των εμπορικών συναλλαγών διαταράχθηκε, επηρεάζοντας όλη
την ευρωπαϊκή ήπειρο (εταιρείες όπως η COSCO εξέφρασαν τις διαμαρτυρίες
τους). Στον βαθμό που τόσο η τζιχαντιστική τρομοκρατία όσο και η
ανεξέλεγκτη είσοδος μεταναστών μπορούν να διαταράξουν σημαντικά την
οικονομική ζωή της Ευρώπης, για άλλη μια φορά η ιδεολογία και οι πρακτικές
της πολυπολιτισμικότητας μπορούν να πέσουν σε αντιφάσεις. Υπάρχει το
ενδεχόμενο μιας σύγκρουσης συμφερόντων ανάμεσα στις πολιτικές ελίτ και
στους διαφορετικούς τομείς του κεφαλαίου.

23. Συμπερασματικά, μπορούμε να πούμε ότι στην ευρωπαϊκή ήπειρο αναδύεται
σταδιακά μια πολύ συγκρουσιακή κατάσταση. Από τη μια μεριά, έχουμε τη βαθιά
ριζωμένη Ευρωενωσιακή/Γερμανική ιδεολογία της πολυπολιτισμικότητας, η οποία
αντανακλά μακροπρόθεσμα σχέδια που έχουν στο στόχαστρό τους την εσωτερική
ενότητα των ευρωπαϊκών εθνών-κρατών. Από την άλλη, έχουμε τις λαϊκές μάζες,
η κοινωνικο-πολιτισμική συνοχή και τα δημοκρατικά δικαιώματα των οποίων
απειλούνται. Την ίδια στιγμή, οι μειονότητες – κυρίως οι μουσουλμανικές –
σταδιακά μπορούν να φτάσουν να λειτουργούν ως «ρυθμιστικός παράγοντας» στις
ευρωπαϊκές κοινωνίες.

24. Ένα τέτοιο, εν δυνάμει συγκρουσιακό πλαίσιο, θα μπορούσε να σημαίνει
ότι οι πολιτικές ελίτ, που εξαρτώνται από την ΕΕ, θα μετακινηθούν από την
προσπάθεια της ιδεολογικής ηγεμονίας σε αυτήν της πολιτικής καταστολής
(ιδίως απέναντι σε όλους τους υποτιθέμενους «εθνικιστές»). Αυτό, ωστόσο,
μόνο θα επιδεινώσει την ιδεολογική κρίση της πολυπολιτισμικότητας.

25. Η επιδείνωση αυτής της κρίσης θα θέσει εκ νέου την ανάγκη να διασωθεί
το ευρωπαϊκό έθνος-κράτος: γράφοντας το 1978, ο «μαρξιστής» πολιτικός
φιλόσοφος Νίκος Πουλαντζάς είχε προειδοποιήσει: «Η σημερινή διεθνοποίηση
της αγοράς και του κεφαλαίου… δεν αφαιρεί τίποτε από τη βαρύτητα που έχει
πάντοτε το έθνος» (βλ. «Το Κράτος, η Εξουσία, ο Σοσιαλισμός», ΘΕΜΕΛΙΟ,
2008, σσ. 139, 167-168).

Panagiotis Tourikis (“Nikos Vlachos”), 6.12/18.12.2015

The post ΤΕΛΗ 2015: Η ΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑΣ ΤΗΣ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑΣ appeared first on Greek Social & Literary Review - Ελληνική Κοινωνική & Λογοτεχνική Επιθεώρηση.

Όταν σκέφτεται κανείς το ζήτημα της «ρητορικής του μίσους», όπως αποκαλείται, και της επιλεγόμενης ξενοφοβίας, πρέπει να λαμβάνει υπόψη του ότι αυτό το θέμα έχει δύο διακριτές πλευρές. Από τη μια μεριά, μπορεί κανείς να δει τη «ρητορική του μίσους» και την ξενοφοβία ως στοιχεία μιας ιδεολογικής αφήγησης «κατασκευασμένης» από τα ΜΜΕ με σκοπό να σταλεί στους πολίτες το μήνυμα ότι πρέπει να απέχουν από έναν τέτοιο, πολιτικά «ανήθικο» τρόπο σκέψης – ως κυρίαρχη ιδεολογία, θέλει να απειλήσει και να χειραγωγήσει την κοινωνία των πολιτών ώστε οποιεσδήποτε λαϊκές αντιδράσεις σε πραγματικές, χειροπιαστές συνθήκες (όπως η μαζική εισροή παράνομων μεταναστών – μια εισροή που φαίνεται να είναι μη αναστρέψιμη) να συγκρατηθούν. Από την άλλη, τόσο η «ρητορική του μίσους» όσο και η ξενοφοβία αποτελούν πραγματικά λαϊκά αισθήματα σε μερίδες της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών, και συνεπώς είναι μια αυθόρμητη αντίδραση από τα κάτω σε τέτοιου είδους πραγματικές υλικές συνθήκες. Το συμπέρασμα είναι προφανές: η λαϊκή ξενοφοβία, που μπορεί να πάρει και τη μορφή της «ρητορικής του μίσους», αποτελεί ένα σύνολο αισθημάτων εντελώς ανεξάρτητων από την ιδεολογία που παράγεται μαζικά από τους ιδεολογικούς μηχανισμούς της ΕΕ.

2. ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΜΕ ΤΗ ΛΑΪΚΗ «ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ» (“GRASSROOTS HATE SPEECH”)

1. Η «ρητορική του μίσους» συνιστά έναν αρνητικό ορισμό με τον οποίο προσδιορίζει ένας λαός τον εαυτό του – συνεπώς, είναι μια αρνητική μορφή αυτοάμυνας απέναντι στην πιθανή «εισβολή» ενάντια στην εθνική του κουλτούρα, λόγω της μαζικής εισροής ατόμων-φορέων μη ευρωπαϊκών (ή ακόμα και αντι-ευρωπαϊκών) πολιτισμικών αξιών.

2. Με τη «ρητορική του μίσους» ένας λαός αρνείται την ταυτότητά του ως ευρωπαϊκού λαού που έχει τραφεί με τις αξίες διανοητών όπως ο Ντεκάρτ, ο Καντ, ο Νίτσε ή ο Ματσίνι.

3. Ακόμα πιο σημαντικό, η «ρητορική του μίσους» μπορεί να συνιστά άρνηση των ίδιων των αξιών του έθνους και της ιστορίας του.

4. Επιπλέον, μπορεί να εκφράζει απουσία σεβασμού για άλλες εθνικές κουλτούρες, όπως αυτές πραγματώνονται στο ίδιο το περιβάλλον τους.

5. Κάθε «ρητορική του μίσους», εξ ορισμού, είναι μια αντίδραση στηριγμένη στον συναισθηματισμό που μπορεί να αποβεί αυτοκαταστροφική.

6. Η εμποτισμένη στον συναισθηματισμό φύση της συνιστά παραπροϊόν της μεταμοντέρνας απολίτικης ιδεολογίας. Αυτή η απολίτικη ιδεολογία έχει γίνει εκφραστής της παρακμής του ορθού λόγου και της ορθολογικής ανάλυσης, κι έχει συμπορευτεί με το ουσιαστικό τέλος της κοινωνικής θεωρίας. Έχει σηματοδοτήσει το τέλος της κοινωνικής θεωρίας που ακριβώς προετοίμασε το έδαφος για μια τέτοιου είδους, απολίτικης «ρητορικής του μίσους» βασισμένης εξ ολοκλήρου στον συναισθηματισμό. Ο συναισθηματισμός είναι μια αυτο-υπονομευόμενη αποδιοργάνωση του λαϊκού «κοινού νου».

7. Στο επίπεδο των «απλών» πολιτών, η «ρητορική του μίσους» μπορεί να γεννήσει το αντίθετό της σε άλλες μερίδες της κοινωνίας των πολιτών – π.χ. την «αντι-ρητορική του μίσους» («anti-hate speech»). Αλλά μια τέτοια «αντι-ρητορική του μίσους» –επίσης παραπροϊόν του μεταμοντέρνου ανορθολογισμού– την χαρακτηρίζει μια ουσιαστική αμφισημία, αφού είναι αυτή η ίδια «φοβική» (απέναντι σε οτιδήποτε αναφέρεται σε «εθνική συνείδηση»). Το τελικό προϊόν αυτής της εν δυνάμει διαμάχης εντός της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών είναι ένας φαύλος κύκλος, αυτοκαταστροφικός για τους λαούς. Και ο κύκλος αυτός είναι ανάγκη να σπάσει από έναν ανώτερο λόγο πέρα από οποιαδήποτε έννοια «μίσους» ή «αντι-μίσους», έναν λόγο που θα βασίζεται σε αντικειμενικές κοινωνικές και ιστορικές αναλύσεις.

3. Η ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΩΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ

1. Όποια κι αν είναι σήμερα τα μειονεκτήματά της, η ξενοφοβία –ως λαϊκό ιδεολογικό αίσθημα– πρέπει να γίνει κατανοητή ως σημαντικό ιστορικό φαινόμενο τόσο του παρελθόντος όσο και του παρόντος. Έχει εκφράσει –και εκφράζει σήμερα– είτε σημαντικές μειονότητες μέσα σε μια χώρα είτε ακόμα και την πλειοψηφία του πληθυσμού μιας χώρας. Ως τέτοιο, το φαινόμενο πρέπει να εξηγηθεί με αυστηρούς κοινωνικο-ιστορικούς όρους.

2. Έχει μέγιστη σημασία να τονίσουμε ότι, από ιστορική άποψη, το αίσθημα της ξενοφοβίας δεν έχει εκφραστεί μόνο από την επιλεγόμενη «αντιδραστική Δεξιά». Στην πραγματικότητα, από τις αρχές του 20ού αιώνα η ξενοφοβία έχει διαπεράσει όλες τις ιδεολογίες – κι έχει εκφράσει εξίσου τη συνείδηση της «αριστερής» εργατικής τάξης. Αυτή η συνείδηση, οπουδήποτε εκδηλώθηκε στην Ευρώπη, δεν υπήρξε ποτέ ένας «αγνός» και «αθώος» σοσιαλισμός. Όπως έχει τονίσει ο κομμουνιστής ιστορικός Έρικ Χόμπσμπαουμ, «ο εργατικός διεθνισμός» υπήρξε πάντα ένας «μύθος» (βλ. ειδικά, «Η Εποχή των Αυτοκρατοριών»).

3. Μπορεί κανείς να απαριθμήσει μια σχεδόν ατελείωτη σειρά ιστορικών φάσεων όπου η ξενοφοβία κατέληξε να εκφράζει είτε κράτη, είτε τις λαϊκές μάζες, είτε σημαντικές ομάδες αυτών των μαζών. Εδώ θα δώσουμε λίγα μόνο παραδείγματα διαφορετικών μορφών ξενοφοβίας.

4. Αρχικά, ξέρουμε ότι χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Ιαπωνία –κατά τις διαφορετικές φάσεις της καπιταλιστικής τους ανάπτυξης– είχαν υιοθετήσει τον οικονομικό εθνικισμό, τον προστατευτισμό και τον απομονωτισμό, έτσι ώστε να δώσουν ώθηση στην οικονομική τους ανάπτυξη.

5. Μια άλλη μορφή ξενοφοβίας μέσα στην ιστορία είναι ο γλωσσικός εθνικισμός, που κάποιες φορές εκδηλώθηκε ως λαϊκό κίνημα στο σύνολο των λαϊκών μαζών, είτε αυτές αποτελούνταν από χωρικούς, είτε από εργάτες είτε από μεσαίες τάξεις. Εξαιρετικό παράδειγμα αποτελεί, φυσικά, η περίπτωση του ιρλανδικού εθνικισμού, και ξέρουμε ότι διανοούμενοι όπως ο Γ. Μπ. Γέιτς επρόκειτο να εμπλακούν σε τέτοιους εθνικιστικούς αγώνες (κελτική έναντι της αγγλικής γλώσσας). Ο γλωσσικός εθνικισμός εμφανίστηκε επίσης σε χώρες όπως η Ισπανία και το Βέλγιο.

6. Ο Χόμπσμπαουμ έχει καταγράψει με μεγάλη λεπτομέρεια την άνοδο της ξενοφοβίας στους κόλπους της εργατικής τάξης σε διάφορες χώρες της Ευρώπης των αρχών του 20ού αιώνα. Μία από τις αιτίες για τέτοιου είδους αισθήματα εκ μέρους των εργατών υπήρξε ο ανταγωνισμός για θέσεις εργασίας, ανταγωνισμός που αφορούσε εργάτες από διαφορετικές εθνικές ομάδες.

7. Η ξενοφοβία ήταν εμφανής ανάμεσα σε μέλη της εργατικής τάξης οργανωμένα στο ευρωπαϊκό σοσιαλιστικό κίνημα – ο Χόμπσμπαουμ αναφέρει σοσιαλιστές διανοούμενους των αρχών του 20ού αιώνα που δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να υιοθετήσουν ανοιχτά τον εθνικισμό της εργατικής τάξης (ηγέτες όπως ο Λίμπκνεχτ και ο Μπέμπελ, ή ο Κόνολι και ο Μακλίν). Μεταξύ άλλων, το Σοσιαλιστικό Κόμμα της Φινλανδίας, οι Μενσεβίκοι της Γεωργίας και το Εβραϊκό Μπουντ, οργάνωναν τους εργάτες στη βάση της εθνικής τους ταυτότητας.

8. Ίσως η πιο καθαρή μορφή εθνικιστικής-ξενοφοβικής συνείδησης εκδηλώνεται πάντα μεταξύ των ίδιων των ξένων εργατών μεταναστών – καθώς συγκεντρώνονταν σε κάποια ξένη γη, δένονταν στενά μεταξύ τους ώστε να προστατέψουν τα ειδικά τους συμφέροντα και να σώσουν την εθνική τους ταυτότητα. Εξαιρετικά παραδείγματα αυτού του είδους της ξενοφοβίας των μεταναστών αποτελούν οι περιπτώσεις των Πολωνών, των Σλοβάκων και των Ιταλών στις ΗΠΑ.

9. Η κινεζική Εξέγερση των Μπόξερ το 1900 ήταν απόλυτα ξενοφοβική (ενάντια σε κάθε τι ευρωπαϊκό).

10. Η μεξικανική επανάσταση των αγροτών το 1910-1920 χαρακτηριζόταν από ξενοφοβικά αισθήματα (ενάντια στους Αμερικανούς και με στόχο να αναβιώσει μια παραδοσιοκρατία βασισμένη στον αζτεκικό πολιτισμό).

11. Το σύνολο του αραβικού κόσμου χαρακτηρίζεται από θρησκευτικό εθνικισμό και από αντι-Δυτική ξενοφοβία. Και, βέβαια, η κεντρική μορφή της φανατικής αυτής ιδεολογίας είναι ο Χασάν αλ-Μπάνα, ιδρυτής των Μουσουλμάνων Αδελφών το 1928.

12. Από τα παραπάνω γίνεται φανερό ότι η ξενοφοβία έχει μια ιστορία. Μες στην ιστορία οι φορείς της ήταν πάντα ποικίλα υποκείμενα, αναλόγως των κοινωνικο-πολιτισμικών συνθηκών. Από την οπτική γωνία της αντικειμενικής κοινωνικής ιστορίας, το φαινόμενο της ξενοφοβίας δεν είναι ούτε «αρνητικό» ούτε «θετικό»: είναι ένα φαινόμενο αντικειμενικά εξηγήσιμο. Από την άλλη, μπορεί κανείς να αξιολογήσει οποιοδήποτε ξενοφοβικό κίνημα σε συνάρτηση με τις μακροπρόθεσμες συνέπειές του. Η γερμανική μαζική ξενοφοβία της δεκαετίας του ’40 οδήγησε στην καταστροφή του Τρίτου Ράιχ. Αντίθετα, η κινεζική μαζική ξενοφοβία των αρχών του 20ού αιώνα έθεσε τα θεμέλια για την ανάδειξη ενός ισχυρού κινεζικού έθνους-κράτους που υιοθετούσε μια δυναμική ιδεολογία κινεζικού εθνικισμού υπό την καθοδήγηση του Κράτους (βλ. B.J. Darr, S. Zhao, και άλλους αναλυτές). Επιπλέον, το εάν το συγκεκριμένο ιδεολογικό περιεχόμενο ενός συγκεκριμένου ξενοφοβικού κινήματος είναι «αποδεκτό» ή «απεχθές» εξαρτάται μόνο από το στρατόπεδο στο οποίο ανήκει κανείς.

13. Το ζήτημα δεν είναι μόνο ότι η ξενοφοβία έχει μια ιστορία – στην πραγματικότητα έχει μια πολύ πλούσια και ποικιλόμορφη ιστορία, έχοντας πάρει ποικίλες διαφορετικές μορφές. Κάποιες συγκεκριμένες μορφές ξενοφοβίας στηρίζονται σε μια πολύ εκλεπτυσμένη θεωρητική παράδοση – ας δούμε, π.χ., πόσο έντονα ήταν διατεθειμένος ο Μαξ Βέμπερ εναντίον των Πολωνών (βλ. Wolfgang J. Mommsen, «Max Weber and German Politics, 1890-1920», Σικάγο, 1984). Άλλες ξενοφοβικές παραδόσεις έχουν δράσει ως ιστορικοί καταλύτες για έναν πλούσιο αντι-αποικιακό αγώνα – εξαιρετικό παράδειγμα είναι η εξέγερση των Μάου Μάου στην Κένυα τη δεκαετία του ’50, μια εξέγερση απερίφραστα εναντίον των λευκών, που είχε προσπαθήσει να αναβιώσει παραδοσιακές αξίες των Κικούγιου (ιστορικοί όπως η Catherine Coquery-Vidrovitch την έχουν αποκαλέσει «ξενοφοβικό κίνημα μεσσιανικού χαρακτήρα»). Παρομοίως, ακόμα και διάφορες πτυχές του κινήματος του Παν-Αφρικανισμού και του Κινήματος της Μαύρης Συνείδησης έχουν χαρακτηριστεί από στοιχεία ξενοφοβίας (η «Μαύρη Ανωτερότητα» έναντι της «Λευκής Ανωτερότητας» κτλ.).

14. Όσον αφορά τις μέρες μας, ξέρουμε ότι στοιχεία ξενοφοβίας είναι εμφανή σε μαζικά πολιτικά κόμματα όπως το Εθνικό Μέτωπο στη Γαλλία και το UKIP στο Ηνωμένο Βασίλειο (και τα δύο κόμματα έχουν προσελκύσει ψηφοφόρους που παραδοσιακά ανήκαν στην «Αριστερά»). Η ξενοφοβία είναι επίσης εμφανής σε μαζικά αυθόρμητα αισθήματα που εκφράζονται σε χώρες όπως η Αυστρία, η Δανία, η Πολωνία και αλλού. Επίσης, υπάρχει και το κίνημα της Δρέσδης Pegida («Ευρωπαίοι Πατριώτες Εναντίον της Ισλαμοποίησης της Δύσης»), με παρακλάδια σε όλη την Ευρώπη. Αυτό το κίνημα, ριζωμένο κυρίως σε στοιχεία της νεολαίας των μεσαίων τάξεων, μπορεί να είναι περισσότερο επιρρεπές σε αυτό που το γερμανικό κράτος έχει αποκαλέσει «ρητορική του μίσους». Γενικά μιλώντας, η ξενοφοβία ως αυθόρμητη ιδεολογία που την γεννά κυρίως ο συναισθηματισμός εξαπλώνεται σε όλη την Ευρώπη και διαπερνά όλα τα κοινωνικά στρώματα, αλλά και την πλειοψηφία των πολιτικών τάσεων της «βαθιάς κοινωνίας» των ευρωπαϊκών χωρών (μπορεί κανείς, για παράδειγμα, να βρει ξενοφοβικά στοιχεία ανάμεσα σε υποστηρικτές του Συντηρητικού Κόμματος του Ην. Βασιλείου, των Χριστιανοδημοκρατών στη Γερμανία κι ακόμα και των Γερμανών Σοσιαλδημοκρατών).

15. Αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι ότι όλες αυτές οι τάσεις και οι μορφές ξενοφοβίας, και ιδίως όταν εκφράζονται μέσα από επίσημες οργανωτικές δομές, μπαίνουν σε μια διαδικασία εμπλουτισμού και οργάνωσης του λόγου τους – για παράδειγμα, πολιτικές οργανώσεις σαν το Εθνικό Μέτωπο και το UKIP αποφεύγουν τη στείρα «ρητορική του μίσους». Ακριβώς επειδή η ξενοφοβία είναι μια δύναμη με ιστορικές ρίζες και ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες ιστορικές περιστάσεις, αναπτύσσεται και εξελίσσεται καθώς ξεδιπλώνεται σταδιακά η σημερινή ιστορική συγκυρία.

16. Αλλά η σημερινή «ρητορική του μίσους» πηγαίνει ακόμα πιο μακριά απ’ ό,τι έχουμε περιγράψει ως τώρα. Με την έλευση της οικονομικής κρίσης και τις προσπάθειές τους να εφαρμόσουν τα Μνημόνια Κατανόησης, οι ευρωενωσιακές (και ειδικά οι γερμανικές) ελίτ έχουν εκφράσει συστηματικά μια μορφή «ρητορικής του μίσους» ενάντια στις ελληνικές λαϊκές μάζες. Όπως γνωρίζουμε πολύ καλά, αυτή η συγκεκριμένη μορφή «ρητορικής του μίσους» εναντίον των Ελλήνων έχει καταλήξει να είναι γνωστή ως «Greek-bashing» (σύγχρονη μορφή ανθελληνισμού, βλ. ενδεικτικά https://en.wikipedia.org/wiki/Anti-Greek_sentiment).

17. Επιπλέον, η ευρωπαϊκή «Αριστερά» (αλλά κυρίως η ελληνική «Αριστερά») είναι αυτή η ίδια «φοβική» απέναντι στα «εθνικά αισθήματα» της «βαθιάς κοινωνίας», αισθήματα που βασικά ασπάζεται η τεράστια πλειοψηφία των μεσαίων τάξεων στις διάφορες χώρες της δυτικής Ευρώπης. Η «κομμουνιστική Αριστερά», βέβαια, συνθέτει εδώ και καιρό τη δική της εκδοχή της «ρητορικής του μίσους», η οποία έχει πάρει τη μάλλον επιπόλαιη μορφή του «ταξικού μίσους».

18. Τελικά, και μιλώντας για την ξενοφοβία των αρχών του 21ου αιώνα, δεν μπορούμε να μην αναφέρουμε την περίπτωση της Νότιας Αφρικής. Εδώ, το πιο σημαντικό αντιρατσιστικό (και εργατικό) κίνημα των δεκαετιών του ’70 και ’80 στον κόσμο –ο αγώνας εναντίον του Απαρτχάιντ– εντέλει έφτασε να γεννά μια ακραία βίαιη μορφή ξενοφοβίας εναντίον μη Νοτιοαφρικανών μαύρων που έχουν εισέλθει στη χώρα ως μετανάστες. Για άλλη μια φορά, το φαινόμενο απαιτεί μια προσεκτική αντικειμενική ανάλυση που θα προσπαθήσει να εξηγήσει τις αιτίες πίσω από αυτό.

4. ΕΞΗΓΩΝΤΑΣ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1. Προς το παρόν, υπάρχει μια ανεξέλεγκτη και ενστικτώδης αίσθηση στον μέσο Έλληνα ότι η χώρα του «βομβαρδίζεται» από όλες τις πλευρές. Πιο συγκεκριμένα, πολλοί Έλληνες έχουν αυτή τη σχεδόν μοιρολατρική αίσθηση ότι η χώρα τους με κάποιον τρόπο διαλύεται. Δε χρειάζεται να είναι κανείς πολιτικός αναλυτής για να έχει την ανησυχητική επίγνωση μιας καθ’ όλα χειροπιαστής πραγματικότητας που ξετυλίγεται ακριβώς μπροστά στα μάτια του. Ποια είναι αυτή η πραγματικότητα;

2. Πολύ χοντρικά μπορούμε να περιγράψουμε την κατάσταση ως εξής: η μαζική και ανεξέλεγκτη εισροή μουσουλμάνων στη χώρα φαίνεται να οδηγεί όχι μόνο στον σταδιακό αφανισμό του ελληνικού έθνους-κράτους όπως το έχουμε ζήσει ως τώρα, αλλά και σε ένα σχεδόν αναπόφευκτο χάος εντός των συνόρων της χώρας.

3. Η εισροή αυτή συμβαίνει σε μια χώρα που χαρακτηρίζεται από τους εξής παράγοντες: α) μια κατεστραμμένη βιομηχανία κι έναν σχεδόν ανύπαρκτο πρωτογενή τομέα, αλλά και μια μεγάλης κλίμακας, δομική ανεργία β) μια κοινωνική υποδομή που έχει καταρρεύσει ή καταρρέει (συμπεριλαμβανομένων των δικτύων του κράτους πρόνοιας) γ) έναν πληθυσμό που γερνά χωρίς να έχει τη δυνατότητα να ανανεωθεί, δεδομένης κυρίως της επίθεσης εναντίον του κυττάρου της Ελληνικής Οικογένειας (και της αναπαραγωγικής της δύναμης) από τα Μνημόνια που έχουν επιβληθεί δ) το ελληνικό φαινόμενο του «brain-drain» (διαρροή επιστημονικού δυναμικού) σε χώρες όπως η Γερμανία και αλλού ε) την περιορισμένη «χωρικότητα» της χώρας αυτής καθαυτή, και ούτω καθεξής. Πολύ απλά, έχουμε τη συνεχιζόμενη, μαζική εισροή ξένων σε μια χώρα που δεν μπορεί να φροντίσει με επάρκεια τον ίδιο τον λαό της. (Για μια πραγματικά εξαιρετική ανάλυση σχετικά με το ζήτημα της μαζικής εισροής μουσουλμάνων στην Ελλάδα, βλ. Περικλής Νεάρχου, «ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΤΙΚΟ – ΕΚΡΗΚΤΙΚΟ ΜΕΙΓΜΑ ΓΙΑ ΤΗ ΧΩΡΑ», «ΕΠΙΚΑΙΡΑ», τεύχ. 328, 19/02-25/02/2016, σσ. 14-17).

4. Σχεδόν όλοι μπορούν να το δουν και να το νιώσουν: οι αυθόρμητες αντιδράσεις των πολιτών στην Κω, στη Λέσβο, στην Πέλλα ή στα Διαβατά που διαμαρτύρονταν ενάντια στην παρουσία μεταναστών στον τόπο τους είναι συμπτωματικές της κατάστασης. Οι διαρκείς εντάσεις στην Ειδομένη, στα σύνορα με τη Fyrom, αποτελούν μια επιπλέον εκδήλωση της εκρηκτικής κατάστασης.

5. Προς το παρόν, τέτοιες αντιδράσεις έχουν ουσιαστικά τοπικό χαρακτήρα και οποιαδήποτε ξενοφοβικά αισθήματα είναι, υποθέτουμε, μόνο λανθάνοντα. Εκφράζουν μια λαϊκή συνείδηση για την ανάγκη της επιβίωσης απέναντι σε πρακτικά, χειροπιαστά προβλήματα.

6. Αλλά οι εντόπιες λαϊκές αντιδράσεις πιθανόν θα μπορούσαν, μακροπρόθεσμα, να μεταλλαχθούν σε μια γενικευμένη, εθνικά προσδιορισμένη ξενοφοβία, ανάλογα με τις εξελίξεις και κυρίως εάν οι πολίτες προκληθούν ιδεολογικά από συγκεκριμένες πολιτικές δυνάμεις εντός της Ελλάδας.

7. Με αυτό εννοούμε κάτι πολύ συγκεκριμένο. Η αντι-μεταναστευτική «ρητορική του μίσους» στην Ελλάδα έμμεσα και αθέλητα προκαλείται από μια μικρή μερίδα του πληθυσμού (όχι πάνω από 3%-4%, αν όχι λιγότερο) που υιοθετεί συγκεκριμένα ανθελληνικές αξίες στον αγώνα της να επιβεβαιώσει την επιλεγόμενη «αριστερή» ιδεολογία των «ανοιχτών συνόρων». Αυτή η ομάδα, ιδιαιτέρως θορυβώδης και κατάλληλα χειραγωγούμενη από τα κυρίαρχα ΜΜΕ, στην πραγματικότητα απεχθάνεται την ίδια την ιδέα της «ελληνικότητας» και οποιαδήποτε αξία συνδέεται με αυτή. Ένα απλό παράδειγμα της προκλητικής απόρριψης των ελληνικών αξιών είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτή η επιλεγόμενη «Αριστερά» βλέπει το ζήτημα της «φιλοξενίας» έναντι των μεταναστών. Αυτό που απασχολεί τη συγκεκριμένη ομάδα δεν είναι εάν οι ντόπιοι Έλληνες νησιώτες προσφέρουν ή όχι φιλοξενία στους νεοαφιχθέντες μουσουλμάνους – κατά τη γνώμη τους, η ίδια η πολιτισμική αξία της «φιλοξενίας» καθαυτή πρέπει να απορριφθεί, αφού είναι –σύμφωνα με αυτούς– μια λαϊκή ελληνική ιδεολογία που στόχο έχει να «ελέγξει» τους μετανάστες.

8. Ας δούμε ένα αντιπροσωπευτικό κείμενο δημοσιευμένο στο σημαντικό «αριστερό» περιοδικό «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ», το οποίο αναφέρεται στο θέμα της παρουσίας των μεταναστών στη Λέσβο και στο πώς η «Αριστερά» θα ήθελε να ανταποκρίνονται οι Έλληνες – το κείμενο έχει ως εξής: «… επιχειρείται οι σχέσεις με τον ξένο στο μικροεπίπεδο της κοινωνικότητας να οικοδομούνται στη βάση της ισότητας και της αμοιβαιότητας και όχι στο πλαίσιο μιας βαθιά ιεραρχικής σχέσης, όπως η φιλοξενία που, καθώς έχει δειχτεί, σε τελική ανάλυση αποσκοπεί στον έλεγχο της επικινδυνότητας του “ξένου”…» (βλ. K. Ροζάκου, «ΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΛΕΣΒΟΥ: ΚΡΙΣΗ, ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΕΓΓΗ», στο «ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ», τεύχ. 130-131, Ιούλ.-Δεκ. 2015, σσ. 14-15).

9. Οι συνέπειες μιας τέτοιας θέσης είναι φανερές και γνωστές στο ελληνικό κοινό, πράγμα που καθιστά αυτή τη θέση ιδιαιτέρως προκλητική (γεννώντας έτσι «ρητορική του μίσους» τόσο εναντίον της «Αριστεράς» όσο και εναντίον των μεταναστών). Τι μας λέει η «Αριστερά»; Πρώτον, μας λέει ότι η «φιλοξενία» συνιστά μια «βαθιά ιεραρχική σχέση» που αρνείται στους ξένους μια αμοιβαία σχέση «ισότητας», αφού είναι μια πολιτισμική πρακτική με στόχο να «ελέγξει» ανθρώπους που θεωρεί «επικίνδυνους». Συνεπώς, οι ελληνικές πολιτισμικές πρακτικές είναι «φοβικές». Κατ’ επέκταση, ο ελληνικός παραδοσιακός πολιτισμός είναι εκ των πραγμάτων «ρατσιστικός». Συνεπώς, οι Έλληνες νησιώτες είναι εξ ορισμού «ρατσιστές» (βεβαίως, αφού οι ίδιοι οι μετανάστες δεν είναι εξ ορισμού «ρατσιστές», είναι πιο ίσοι από τους Έλληνες).

10. Αλλά οι συνέπειες αυτής της θέσης πάνε ακόμα πιο μακριά, συνιστώντας όντως την επιτομή του «αριστερού» τρόπου σκέψης. Για να αντιπαρέλθει μια «ανισότητα» κατασκευασμένη από μια ιδεολογική πρακτική όπως η «φιλοξενία», η ίδια η «Αριστερά» κατασκευάζει τη δική της «ανθρωπιστική διακυβέρνηση», που στοχεύει να συγκροτήσει την «εναλλακτική» της «φιλοξενίας» – δηλ. την «αλληλεγγύη». Μέσα από την «αλληλεγγύη», έχουμε την εγκαθίδρυση μιας απόλυτης «ισότητας» μεταξύ Ελλήνων και μη Ελλήνων. Αυτό που εντέλει επίσης έχουμε, φυσικά, είναι μια «ανθρωπιστική διακυβέρνηση» του «πολυπολιτισμού». Κι έτσι καταλήγουμε με μια πλήρη άρνηση του «έθνους-κράτους» (που είναι ακριβώς αυτό στο οποίο στοχεύει η ΕΕ).

11. Πολύ λίγοι Έλληνες μπορούν να αρνηθούν ότι όλοι οι άνθρωποι είναι «ίσοι» ως άνθρωποι, είτε αυτοί είναι Άραβες είτε Έλληνες είτε οτιδήποτε. Από την άλλη, η μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων θα απαιτούσε το νομικό τους στάτους ως πολιτών του ελληνικού έθνους-κράτους να είναι «προνομιούχο». Η άρνηση μιας τέτοιας «προνομιακής» θέσης σημαίνει να τους αρνείται κανείς την ίδια τους την ταυτότητα ως έθνους. Κάτι τέτοιο, ωστόσο, είναι ακριβώς αυτό που θέλει να επιτύχει η «Αριστερά» – όπως και ο Γερμανικός Κρατικός Εθνικισμός. Εξού και η πρόκληση, που μπορεί –και το κάνει– να γυρίσει μπούμερανγκ με τη μορφή μιας βασισμένης στον συναισθηματισμό «ρητορικής του μίσους» στην υπηρεσία της επιβίωσης.

12. Γενικά, αυτό που βλέπουμε είναι μια σοβαρή πρόκληση εκ μέρους της ελληνικής «Αριστεράς» που ισοδυναμεί με ρατσιστική επίθεση ενάντια στην καθαυτό ελληνική κοινωνία των πολιτών και στις αξίες που αυτή η κοινωνία ασπάζεται. Αυτή η «αριστερή φοβία» απέναντι σε οτιδήποτε ελληνικό συμπυκνώνεται στο συμπέρασμα της Ροζάκου ότι η «φιλοξενία» είναι, σε τελική ανάλυση, «μισοξενική» (ό.π., σ. 15).

13. Αλλά οι προκλήσεις απέναντι σε μια πολιορκούμενη ελληνική κοινωνία των πολιτών δεν έρχονται μόνο από την «Αριστερά». Στην πραγματικότητα, υπάρχει μια σχεδόν πλήρης σύγκλιση ανάμεσα στην «αριστερή» θέση και στη θέση κυρίαρχων καναλιών, όπως ο ΣΚΑΪ και το MEGA. Όλα αυτά τα κανάλια στιγματίζουν οποιαδήποτε αντίδραση της κοινωνίας των πολιτών απέναντι στην παρουσία των μεταναστών ως έργο μιας μειοψηφίας που υποκινείται από το κόμμα της Χρυσής Αυγής, υπονοώντας ότι όλες αυτές οι αντιδράσεις είναι τουλάχιστον οιωνεί «φασιστικές». Μια τέτοια σύγκλιση ανάμεσα στην Αριστερά και στα κυρίαρχα ΜΜΕ είναι εξηγήσιμη: και οι δύο υιοθετούν, για τους δικούς τους ξεχωριστούς λόγους, την ευρωενωσιακή ιδεολογία της «πολυπολιτισμικότητας». Και οι δύο επιλέγουν να αγνοούν παντελώς τις αντικειμενικές αιτίες τέτοιων λαϊκών αντιδράσεων.

14. Φυσικά, η στοίχιση δυνάμεων εναντίον της ελληνικής κοινωνίας των πολιτών πηγαίνει ακόμα μακρύτερα, παίρνοντας σάρκα και οστά κάτω από την ευρύτατη ομπρέλα του «ανθρωπισμού» και την ιδεολογία της «πολιτικής ορθότητας». Όλοι οι Κρατικοί Μηχανισμοί, όλα τα όργανα της Κυβέρνησης, όλα τα Πολιτικά Κόμματα (εκτός της Χρυσής Αυγής), όλες οι ΜΚΟ, κτλ, στιγματίζουν κάθε αντίδραση στη μαζική παρουσία μεταναστών ως «φοβική». Εάν δεν τη στιγματίζουν ανοιχτά, σε κάθε περίπτωση αγνοούν τις τοπικές αντιδράσεις. Αντιπροσωπευτική περίπτωση είναι αυτή των Διαβατών: στις 24 Φεβρουαρίου 2016, απλώς αδιαφορώντας για τις δημόσιες διαμαρτυρίες των κατοίκων στα Διαβατά (που περιλάμβαναν και καταλήψεις σχολείων από μαθητές), η κυβέρνηση «αιφνιδίασε» τους ντόπιους γρήγορα μετακινώντας πάνω από 2.000 μετανάστες σε ένα πρώην στρατόπεδο της περιοχής. Το λαϊκό αίσθημα εναντίον των «hotspots» έχει κι άλλη μία διάσταση: όλα εγκαθίστανται στις πιο υποβαθμισμένες περιοχές της χώρας και πουθενά κοντά στα προάστια των «ελίτ». Ο κόσμος το βλέπει ως πικρή ειρωνεία που μια «ριζοσπαστική Αριστερή» κυβέρνηση επιλέγει να μην ενοχλήσει τις ζωές των ελληνικών κοινωνικών ελίτ. Γενικά μιλώντας, φαίνεται πως μόνο συγκεκριμένα μέλη των Τοπικών Αυτοδιοικήσεων είναι έτοιμα να μιλήσουν στο όνομα των κατοίκων. Έχουμε έτσι μια πόλωση ανάμεσα, από τη μία πλευρά, στον «ανθρωπισμό» του Κράτους γενικά και, από την άλλη, στις καθημερινές πραγματικότητες που έχει να αντιμετωπίσει η κοινωνία των πολιτών. Αυτό δεν μπορεί παρά να γεννήσει «ρητορική του μίσους» (κάτι αρκετά εμφανές στον λαϊκό λόγο του FB – βλ. SafeLine.gr, σχετικά με τις στατιστικές του 2014-2015).

5. Η ΕΠΙΚΕΙΜΕΝΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΞΕΝΟΦΟΒΙΚΩΝ ΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΙΝΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ

1) Ίσως η καλύτερη μέθοδος για να «μετρήσει» κανείς τη διάδοση οποιουδήποτε λόγου των απλών πολιτών (σε αυτή την περίπτωση του ξενοφοβικού λόγου) είναι να παρατηρήσει την επιρροή που έχει στην κυρίαρχη ιδεολογία – τον βαθμό, δηλαδή, στον οποίο αυτός ο λόγος έχει τη δυνατότητα να εξαναγκάσει την κυρίαρχη ιδεολογία να κάνει «παραχωρήσεις» και «προσαρμογές» μπροστά στην επέκταση ενός τέτοιου λαϊκού λόγου.

2) Η κυρίαρχη ιδεολογία του «πολυπολιτισμικού ανθρωπισμού», που εδώ και πολύ καιρό έχει υιοθετηθεί και από το Γερμανικό Κράτος και από την ευρωπαϊκή «Αριστερά», δεν είχε άλλη επιλογή παρά εν μέρει να υποχωρήσει στις απαιτήσεις, εκ μέρους της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών, για την προστασία της ευρωπαϊκής και ειδικά της εθνικής της ταυτότητας. Στον ελληνικό Τύπο τουλάχιστον, οι τέτοιου είδους παραχωρήσεις έχουν αναλυθεί πολύ καλά από τον Σταύρο Λυγερό (βλ., για παράδειγμα, τα άρθρα του στο «ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ», 10.1.2016 & 31.1.2016).

3) Η τεράστια πλειοψηφία των γερμανικών λαϊκών μαζών απορρίπτει την πολιτική της Μέρκελ υπέρ της μετανάστευσης (που στόχο έχει να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του μεγάλου κεφαλαίου για εργατικό δυναμικό) και υποστηρίζει ρητά ότι η εισροή μουσουλμάνων στη Γερμανία «θα αλλοιώσει την πολιτισμική ταυτότητα της Γερμανίας και ευρύτερα της Ευρώπης» (Λυγερός). Στην πραγματικότητα, μόνο το 16% των Γερμανών βλέπει την παρουσία των μεταναστών με έναν κάπως θετικό τρόπο. Και ακριβώς αυτή η πίεση «από τα κάτω» είναι που έχει αναγκάσει το Γερμανικό Κομματικό Πολιτικό Σύστημα ως σύνολο (εκτός από κόμματα όπως το Die Linke, με ποσοστό μόνο 8,6%) να υιοθετήσει μια στάση εναντίον της Μέρκελ στο ζήτημα της μετανάστευσης.

4) Η θέση ότι η ευρωπαϊκή και εθνική κουλτούρα πρέπει να διασωθεί από τη μουσουλμανική «εισβολή» φυσικά καθόλου δεν περιορίζεται στη γερμανική κοινωνία των πολιτών – διατρέχει ολόκληρη την Ευρώπη. Όπως παρατηρεί ο Λυγερός: «Είναι ένα επιχείρημα που βρίσκει ολοένα και μεγαλύτερη απήχηση όχι μόνο στη γερμανική, αλλά και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές κοινωνίες».

5) Σε πολλά μέρη της Ευρώπης, συνεπώς, μπορούμε να δούμε λαϊκά αντι-μουσουλμανικά αισθήματα να διαχέονται «από τα κάτω» και να εισχωρούν στις κυβερνήσεις ευρωπαϊκών χωρών, όποιος κι αν είναι ο «ιδεολογικός» τους προσανατολισμός. Η επίδραση και μόνο της υλικής πραγματικότητας σφυρηλατεί μια «ευρωπαϊκή συνείδηση» και μια συνακόλουθη «συνείδηση του έθνους-κράτους» που απλώς δεν μπορούν να τιθασευτούν από τα ευρωπαϊκά κράτη. Στον βαθμό που η εισροή παράνομων μεταναστών δεν μπορεί να συγκρατηθεί, έτσι δεν μπορεί να περιοριστεί και η άνοδος της επονομαζόμενης ξενοφοβίας. Αυτό θα έπρεπε να το βλέπει κανείς ως ένα φαινόμενο αντικειμενικά καθορισμένο: ξέρουμε ότι σε κάθε δράση αντιστοιχεί πάντα μια ίση και αντίθετη αντίδραση. Η αντίδραση δεν είναι ακριβώς «ίση», αλλά έως τώρα είναι αρκετά δυναμική ώστε να αναγκάσει τις ευρωπαϊκές πολιτικές ελίτ να «συμβιβάσουν» την ιδεολογία τους του «πολυπολιτισμικού ανθρωπισμού».

6) Είναι ακριβώς μέσα σε ένα τέτοιο πλαίσιο που πρέπει κανείς να κατανοήσει τη λαϊκή άνοδο της ξενοφοβίας εντός της Ομάδας του Βίζεγκραντ: ένα λαϊκό, «από τα κάτω» αίσθημα που επιθυμεί να αποτρέψει μια «σύγκρουση πολιτισμών» έχει εξαναγκάσει τα κράτη του Βίζεγκραντ να υιοθετήσουν μια σχεδόν θεσμοποιημένη «ξενοφοβική» πολιτική.

7) Και είναι ακριβώς μέσα στο ίδιο αυτό γενικό πλαίσιο που θα έπρεπε κανείς να κατανοήσει τη συμφωνία της Αυστρίας με εννιά βαλκανικά κράτη ώστε να σταματήσουν την εισροή μεταναστών (συνάντηση της Βιέννης, 24 Φεβρουαρίου, 2016).

8) Ο ίδιος ο Λυγερός έχει παρατηρήσει: «Στην πραγματικότητα, περισσότερο ή λιγότερο, όλες σχεδόν οι χώρες-μέλη διολισθαίνουν ανομολόγητα στην πολιτική του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Ορμπάν».

9) Συμπτωματικό της όλης κατάστασης είναι ότι προς τα τέλη Φεβρουαρίου και αρχές Μαρτίου 2016, η γαλλική σοσιαλιστική κυβέρνηση δεν είχε άλλη επιλογή παρά να εισβάλει και να κατεδαφίσει βίαια την επεκτεινόμενη «Ζούγκλα» του Καλαί των 3.500 μεταναστών.

10) Αυτό που έχει μεγάλο ενδιαφέρον, τελικά, είναι ότι σε αυτό το πλαίσιο, βλέπουμε μια «ριζοσπαστική αριστερή» κυβέρνηση στην Ελλάδα όντως να αποδέχεται την ανάπτυξη πλοίων του NATO στο Αιγαίο ως βοήθεια για να ελεγχθεί ο αριθμός των μεταναστών που περνούν από την Τουρκία στα ελληνικά νησιά.

11) Όλα αυτά τα γεγονότα δείχνουν προς την πιθανή, επικείμενη κυριαρχία μιας επιλεγόμενης ξενοφοβίας στην Ευρώπη – κι όμως, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών έχει επικρατήσει. Μοιάζει μάλλον αναπόφευκτο ότι, σε κάποια χρονική στιγμή, το μεγάλο κεφάλαιο (και οι πολιτικές δυνάμεις που το αντιπροσωπεύουν) θα αντεπιτεθεί: ο «ανθρωπισμός» και η «πολυπολιτισμικότητα» παραμένουν τα ιδεολογικά του εργαλεία.

6. ΑΠΟ ΤΗΝ ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΣΤΟ ÉLAN VITAL ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ

1) Η μακροπρόθεσμη επίδραση της μαζικής εισροής και εγκατάστασης μουσουλμάνων στην Ευρώπη οπωσδήποτε θα μεταβάλει μεγάλο μέρος του ιδεολογικού λόγου στα περισσότερα κράτη-μέλη της ΕΕ. Θα δημιουργηθούν ιδεολογικά κενά, εν αναμονή της πλήρωσής τους από τους πολιτικά πιο δυναμικούς πρωταγωνιστές.

2) Ο ανορθόλογος, ανιστορικός «ρομαντισμός» της «Αριστεράς» θα καταλήξει να απομονωθεί. Ο ισχυρισμός του Σλαβόι Ζίζεκ ότι η Ευρώπη χρειάζεται έναν «τυφλό αυθορμητισμό» υιοθετώντας ένα «αληθινό έργο αγάπης» απέναντι στους ξένους δεν μπορεί προφανώς να επιβιώσει στη σύγκρουσή του με την πραγματικότητα.

3) Η ίδια η χειριστική ιδεολογία της «αγάπης» που παράγεται μαζικά από τους ιδεολογικούς μηχανισμούς της ΕΕ (ο ίδιος ο Ευρωπαίος Επίτροπος για τη Μετανάστευση, ο Δημήτρης Αβραμόπουλος, έχει μιλήσει για την ανάγκη «αγάπης» απέναντι στους μετανάστες), θα βρεθεί σε κρίση και δεν θα έχει άλλη επιλογή από το να συμβιβαστεί, τουλάχιστον όσον αφορά πρακτικές πολιτικές που σχετίζονται με την εισροή μουσουλμάνων μεταναστών (κάτι που ήδη βλέπουμε).

4) Η ίδια η επονομαζόμενη «ρητορική του μίσους» δεν θα μπορεί να εκφράσει σημαντικές μερίδες της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών και ούτως ή άλλως θα κατασταλεί (βλ., για παράδειγμα, J. Finkle & D. Volz, «Twitter clarifies rules on banned content…», www.reuters.com; επίσης «Google, Facebook, Twitter will delete online hate speech at pressure from Germany», https://www.rt.com).

5) Αλλά και η ξενοφοβία, αν και η σημερινή πραγματικότητα την ενισχύει, παραμένει υπερβολικά «πρωτόγονη», υπερβολικά «χαοτική» και εκ των πραγμάτων υπερβολικά «αρνητική» για να μπορέσει να οργανώσει μια ευρύτερη ηγεμονία εντός της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών. Οι ίδιες οι πολιτικές συνθήκες θα εξαναγκάσουν αυτό τον άμορφο κοινωνικό λόγο να υποστεί μεταλλάξεις.

6) Σε τελευταία ανάλυση, το ζήτημα της μετανάστευσης είναι στενά συνδεδεμένο με το ζήτημα της επιβίωσης των εθνών-κρατών στην Ευρώπη. Το θέμα είναι εάν οι λαοί της Ευρώπης θα επιτρέψουν στον Γερμανικό Κρατικό Εθνικισμό να θρέφεται από την αυτοκαταστροφή τους ως εθνικών οντοτήτων. Εδώ, έρχεται αμέσως στο μυαλό η σκέψη του Τζουζέπε Ματσίνι, του Ιταλού πατριώτη επαναστάτη και προφήτη της εθνικής ιδεολογίας του 19ου αιώνα. Η θέση του μπορεί να περιγραφεί με λίγα λόγια ως εξής: α) ο εθνικισμός και η εθνική αυτοδιάθεση δεν μπορούν να είναι προνόμιο μόνο λίγων, ισχυρών χωρών β) είναι δικαίωμα κάθε λαού που έχει μια εθνική ιστορία και ταυτότητα να αγωνίζεται για την αυτοδιάθεσή του γ) τα ισχυρά κράτη θέλουν να περιορίσουν αυτό το προνόμιο στον εαυτό τους.

7) Φυσικά, θα μπορούσε κανείς να αντιτάξει ότι η σκέψη του Ματσίνι ανήκει στον 19ο αιώνα και ότι, συνεπώς, είναι παρωχημένη. Χωρίς να θέλουμε να μπούμε σε μια συζήτηση γύρω από τη μεταμοντέρνα «παγκοσμιοποίηση» και πώς αυτή καθοδηγείται από την ηγεμονία λίγων ισχυρών εθνών-κρατών, μπορούμε εδώ απλώς να παραθέσουμε τον Τζόσουα Λάντις (Joshua Landis – διευθυντής του Κέντρου Μεσανατολικών Σπουδών του Παν/μίου της Οκλαχόμα), που λέει τα εξής για τον «εθνικισμό» του 21ου αιώνα: «Δεν υπάρχει τίποτα πιο μοντέρνο από τον εθνικισμό» ή, αλλιώς, «Ο εθνικισμός είναι κάτι καινούριο».

8) Τα συμπεράσματα είναι προφανή: οι λαοί της Ευρώπης θα πρέπει να μετακινηθούν από μια «πρωτόγονη» ξενοφοβία στηριγμένη στον συναισθηματισμό (και από οποιαδήποτε μορφή «ρητορικής του μίσους») στο élan vital της εθνικής συνείδησης. Μόνο μια συνεκτικά δομημένη θεωρία και ιδεολογία της εθνικής συνείδησης θα μπορούσε να υποστηρίξει τα έθνη-κράτη της Ευρώπης ως ανεξάρτητες οντότητες με την ικανότητα της αυτοδιάθεσης. Μόνο μέσα σε αυτό το πλαίσιο μπορεί κανείς να χειριστεί οποιαδήποτε μουσουλμανική ροή.

9) Οποιαδήποτε εναλλακτική στο élan vital της εθνικής συνείδησης στην Ευρώπη θα οδηγούσε σε έναν ζοφερό δρόμο – αυτόν της «πολιτικής του όχλου». Παναγιώτης Τουρίκης («Νίκος Βλάχος»), 19.2.2016

The post «ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ», ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ, ΚΑΙ ΤΟ ÉLAN VITAL ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ appeared first on Greek Social & Literary Review - Ελληνική Κοινωνική & Λογοτεχνική Επιθεώρηση.

Ίσως το πιο σημαντικό γεγονός της ευρωπαϊκής ιστορίας μετά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο να είναι η ίδρυση αυτού που σήμερα αποκαλούμε Ευρωπαϊκή Ένωση. Και ίσως, στις αρχές του 21ου αιώνα, ένα εξίσου σημαντικό γεγονός να είναι αυτό που έχει γίνει γνωστό ως Κίνημα υπέρ του Brexit. Εξίσου σημαντικό, αφού αυτό το Κίνημα φαίνεται πραγματικά να απειλεί το ευρωενωσιακό κατεστημένο.
Το Κίνημα υπέρ του Brexit, που πρέπει να ιδωθεί ως ένα οργανικό και πρωτοποριακό κομμάτι του αντι-ευρωπαϊκού Κινήματος σε όλη την Ευρώπη, απειλεί το κατεστημένο της ΕΕ επειδή αμφισβητεί το πολιτικό και ιδεολογικό του status quo. Ξέρουμε ότι, τον προηγούμενο αιώνα, αυτοί που είχαν θέσει κάποιου είδους «απειλή» στην καθεστηκυία τάξη ήταν η ευρωπαϊκή Αριστερά, με ισχυρά Κομμουνιστικά Κόμματα σε χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία, και με το εξίσου ισχυρό Κόμμα των Εργατικών στη Βρετανία (ας μην ξεχνάμε ηγέτες σαν τον Michael Foot, που αγωνίστηκαν υπέρ της βρετανικής αποχώρησης από την τότε ΕΟΚ).
Ο 21ος αιώνας έχει γίνει μάρτυρας του ουσιαστικού θανάτου της Αριστεράς, και ιδίως της «κομμουνιστικής Αριστεράς». Γεγονός είναι πως, απέναντι στο σημερινό καθεστώς της ΕΕ, κάθε πολιτική πρόκληση γεννημένη «από τα κάτω» (grassroots) προέρχεται από τη λαϊκή, πατριωτική «Δεξιά» – η οποία είναι αρκετά ηγεμονική ώστε να απορροφά μεγάλα τμήματα της κοινωνίας των πολιτών, ανεξάρτητα από το ποιες είναι οι ιδεολογικές τάσεις αυτής της κοινωνίας. Στο Ην. Βασίλειο, το ισχυρό Κίνημα υπέρ του Brexit εκφράζει μια κοινωνία των πολιτών πέρα από τους παραδοσιακούς διαχωρισμούς Αριστεράς-Δεξιάς – εκπροσωπεί μια κοινωνία που υπερασπίζεται την κοινωνική σταθερότητα, την ασφάλεια, την εθνική κουλτούρα και τις παραδόσεις και, πάνω απ’ όλα, την εθνική κυριαρχία. Η υπεράσπιση αυτών των αξιών είναι κάτι «επαναστατικό», έστω και μόνο επειδή αυτές τις συγκεκριμένες αξίες –κερδισμένες μέσα από μακρόχρονους αγώνες και εξασφαλίζοντας τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών σε δημοκρατικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων– το κατεστημένο της ΕΕ σκοπεύει να τις εξαλείψει. Και ακριβώς αυτός ο «επαναστατισμός» είναι που έχει προσελκύσει τη νεολαία του Ην. Βασιλείου στις γραμμές του Κινήματος υπέρ του Brexit.
Αλλά ως ποιον ακριβώς βαθμό απειλεί στ’ αλήθεια αυτό το Κίνημα το ευρωενωσιακό κατεστημένο; Εάν η Βρετανία αποφασίσει να εγκαταλείψει την ΕΕ, είναι άραγε πιθανό να πυροδοτηθεί ένα φαινόμενο ντόμινο που θα οδηγούσε σε γενικευμένες εξόδους; Αν και ενδεχομένως υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτές τις σκέψεις, δε θα πρέπει να ξεχνάει κανείς ότι το κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ έχει να αντιμετωπίσει τα δικά του, ιδιαίτερα προβλήματα, κι αυτό εμποδίζει τις ισοπεδωτικές γενικεύσεις. Τα κράτη-μέλη, κατά κάποιον τρόπο, ακολουθούν τα δικά τους χρονοδιαγράμματα. Παρ’ όλα αυτά, τα χρονοδιαγράμματά τους δεν είναι αεροστεγή συστήματα απρόσβλητα από ό,τι συμβαίνει στην ΕΕ ως σύνολο.
Ένα τουλάχιστον είναι βέβαιο: το κατεστημένο της ΕΕ φοβάται το Brexit. Μπορεί κανείς να το δει από τον τρόπο που το Συμβούλιο της Ευρώπης έχει προσπαθήσει να το αποτρέψει. Είναι γνωστές οι μαραθώνιες διαπραγματεύσεις με τη βρετανική κυβέρνηση τον Φεβρουάριο του 2016, όταν πρόσφεραν στο Ην. Βασίλειο ένα «ειδικό καθεστώς» εντός των πλαισίων της ΕΕ. Και πρέπει να σημειώσουμε τον κεντρικό ρόλο που έπαιξε η Γερμανία στην προσπάθεια αποτροπής του Brexit.
Η ΕΕ, επίσης, μπορεί να δει ότι το Κίνημα υπέρ του Brexit έχει τη δύναμη να επαναπροσδιορίσει και να επανακαθιερώσει την πολιτική ισχύ των δημοψηφισμάτων. Ενώ οι γραφειοκράτες της ΕΕ έμεναν πάντα κουφοί απέναντι σε όλα τα δημοψηφίσματα –αγνοώντας τα αποτελέσματά τους σε χώρες όπως η Ολλανδία, η Γαλλία, η  Ιρλανδία και η Ελλάδα– αυτή τη φορά ξέρουν ότι μια νίκη του Brexit θα μπορούσε να ταράξει τα δομικά θεμέλια της ΕΕ.
Αλλά όποια κι αν είναι τα αντικειμενικά αποτελέσματα της 23ης Ιουνίου στο βρετανικό δημοψήφισμα, αυτό καθαυτό το Κίνημα υπέρ του Brexit αποτελεί  ένα κοινωνικο-πολιτικό γεγονός μέγιστων ιστορικών διαστάσεων. Η ίδια του η ύπαρξη συνιστά μια ψυχολογική εδραίωση των κινημάτων εναντίον της ΕΕ σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Και προσφέρει μια τέτοια εδραίωση, επειδή το Brexit δεν είναι ένα φαινόμενο της στιγμής: πρέπει να γίνει κατανοητό ως μακροπρόθεσμο κίνημα που οργανώνει τον κόσμο σε επίπεδο «βάσης». Αυτή η ίδια η καμπάνια «από τα κάτω» έχει πάρει τη μορφή πολιτικής εκπαίδευσης, κάτι που έχει σχεδόν ξεχαστεί στον μετα-μοντέρνο κόσμο. Από τη δεκαετία του 1960 δεν έχει ξαναϋπάρξει τόσο μεγάλος αριθμός Βρετανών πολιτών που ζουν την εμπειρία μιας αίσθησης συλλογικότητας και μιας διαρκούς εκπαίδευσης σε οργανωτικές δεξιότητες. Ακόμα και ο Paul de Grauwe, του London School of Economics –ο ίδιος είναι εξόχως εχθρικός στην ιδέα ενός Brexit– δεν μπορεί παρά να παραδεχτεί τη μονιμότητα του φαινομένου του Brexit. Ακόμα κι αν η καμπάνια υπέρ του Brexit αποτύχει, όπως υποστηρίζει, οι υποστηρικτές της δεν θα εγκαταλείψουν τον αγώνα για εθνική ανεξαρτησία. Έχει υποστηρίξει ακόμα κι ότι, ενόψει μιας αποτυχίας στο δημοψήφισμα, το Κίνημα υπέρ του Brexit είναι ικανό να καταστρέψει την ΕΕ εκ των έσω (λειτουργώντας ως «Δούρειος Ίππος», όπως το θέτει).

3. ΚΑΤΑΝΟΩΝΤΑΣ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΥΠΕΡ ΤΟΥ BREXIT – ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ: Η ΜΕΤΑ ΤΟ 1989 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ ΕΕ

Τόσο ο Brzezinski το 1997 όσο και ο Kissinger το 2014 έχουν καταδείξει το ιστορικό γεγονός ότι, μετά την ενοποίηση της Γερμανίας το 1989-1990, το γερμανικό κράτος επρόκειτο να αναδυθεί ως ηγεμονική δύναμη μέσα σε αυτό που είναι σήμερα η ΕΕ. Ο Brzezinski έχει υποστηρίξει ότι μια τέτοια ηγεμονία τής επιτρέπει να παρεμβαίνει, μεταξύ άλλων, στην περιοχή που παραδοσιακά πάντα την ενδιέφερε, την περιοχή που αναφέρεται ως Mitteleuropa. Ο Kissinger έχει τονίσει το γεγονός ότι η περίοδος μετά το 1989 είδε μια αλλαγή στις ισορροπίες του συνόλου των δυνάμεων της Ευρώπης, αλλαγή που σημαδεύτηκε από την ανάδυση της γερμανικής ηγεμονίας. Κάθε δομικός ή θεσμικός κανονισμός στο πλαίσιο της ΕΕ που είχε στόχο να περιορίσει τη δύναμη της Γερμανίας ακυρώθηκε από την ίδια την πραγματικότητα – και η πραγματικότητα ήταν πως η Γερμανία, για άλλη μια φορά, ήταν το πιο ισχυρό ευρωπαϊκό έθνος-κράτος.
Μπορούμε να προσθέσουμε εδώ μια σειρά παρατηρήσεων που αφορούν το ζήτημα της γερμανικής ηγεμονίας και των μορφών που παίρνει. Ενώ το πλαίσιό της ήταν η επανένωση της Γερμανίας (αυτό είχε καταστεί ήδη φανερό από την εποχή που ήρθε στην εξουσία η κυβέρνηση Σρέντερ το 1998), η πραγματική ώθηση θα ερχόταν στις αρχές του 21ου αιώνα. Ο ρόλος της Γερμανίας ως γεω-οικονομικής και γεω-στρατηγικής δύναμης επρόκειτο να προωθηθεί σημαντικά την επομένη της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2007-2008, κι ενώ αυτή η κρίση διείσδυε στην Ευρώπη. Εδραιώθηκε κυρίως στις αρχές της κρίσης, από το 2005 και υπό την καγκελαρία της Άνγκελα Μέρκελ, η οποία καγκελαρία σφυρηλατήθηκε σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο.
Πώς επρόκειτο η Γερμανία να χρησιμοποιήσει την οικονομική κρίση για να ενισχύσει την ηγεμονική της θέση; Εντός της Ευρωζώνης, τα εμπορικά της πλεονάσματα σήμαιναν ότι οι υπερχρεωμένες  χώρες θα εξαναγκάζονταν να μπουν στον φαύλο κύκλο του διαρκούς δανεισμού. Αυτό θα σήμαινε, περαιτέρω, ότι χάρη στο αδύναμο ευρώ η Γερμανία θα κατέληγε να απολαμβάνει αθέμιτα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα εις βάρος άλλων. Παρενθετικά, έχει κάποιο ενδιαφέρον να σημειώσουμε ότι τέτοιου είδους πρακτικές αθέμιτου ανταγωνισμού θα έπρεπε να αντιπαραβληθούν με τις υποτιθέμενες «αρχές» της ΕΕ για τις πρακτικές του ελεύθερου και δίκαιου εμπορίου. Στην πραγματικότητα, όλες οι «αρχές» της ΕΕ –συμπεριλαμβανομένων και όσων καλύπτουν τα «ανθρώπινα δικαιώματα»– έχουν καταλήξει να χρησιμοποιούνται ως ιδεολογικά εργαλεία που εξυπηρετούν την επιδίωξη συγκεκριμένων πολιτικών εκ μέρους της ελεγχόμενης από τη Γερμανία Ευρωπαϊκής Ένωσης (αλλά θα πρέπει να επανέλθουμε και στα όρια ενός τέτοιου «ελέγχου», κάτι που θα θέσει και το πλαίσιο της ανάδυσης του Κινήματος υπέρ του Brexit).
Τώρα, η ενδυνάμωση της γερμανικής ηγεμονίας επρόκειτο να οδηγήσει σε μια συγκεκριμένη αντίληψη περί εξωτερικής πολιτικής. Όσον αφορά τον κόσμο ως σύνολο, η ηγετικού χαρακτήρα εξωτερική πολιτική της Γερμανίας φαίνεται να υπαγορεύεται από τη γραμματική της γεω-οικονομίας. Όσον αφορά συγκεκριμένα την Ευρώπη (το σύνολο της ηπείρου, μέχρι και το Κίεβο), μπορούμε να πούμε ότι η ηγετική της λογική συνίσταται σε  έναν συνδυασμό γεω-οικονομικής και γεω-πολιτικής επέμβασης.
Βαθιά ενσωματωμένη στον τρόπο σκέψης  του γερμανικού κράτους βλέπουμε μια «λογική» που θυμίζει έντονα Clausewitz: στον μετα-μοντέρνο κόσμο, η λογική του πολέμου μεταφράζεται στη γραμματική του εμπορίου. Αλλά, προχωρώντας πιο πέρα, η λογική του πολέμου μπορεί επίσης να μεταφραστεί στη γραμματική της πολιτικής επέμβασης (όπως στην περίπτωση της Ελλάδας, αν και όχι μόνο). Και πηγαίνοντας ακόμα πιο πέρα, η λογική του πολέμου μεταφράζεται στη γραμματική του ιδεολογικού λόγου [discourse] («πολιτική ορθότητα» και «πολυπολιτισμικότητα»). Φυσικά, η λογική του πολέμου μπορεί επίσης να μεταφραστεί και στη γραμματική του ίδιου του πολέμου (όπως συνέβη στην Ουκρανία). Γενικά μιλώντας, μπορεί να πει κανείς ότι η σταδιακή ανάδυση μιας γεω-οικονομικής και γεω-πολιτικής Γερμανίας σημαίνει ότι αυτό το έθνος-κράτος έχει καταλήξει να οργανώνει τις πολιτικές του, τόσο εντός της ΕΕ όσο και διεθνώς, γύρω από έναν κεντρικό άξονα – τον άξονα των εθνικών της συμφερόντων. Κινείται, όπως έχουν υποστηρίξει ο αναλυτής K. Kausch και άλλοι, «ακολουθώντας την επιδίωξη στενά εθνικών συμφερόντων». Αυτή η «στενότητα» εν τέλει θα μεταλλαχθεί σε μια μορφή Κρατικού Εθνικισμού.
Αυτό ακριβώς είναι το σκηνικό –ένα μετα-μοντέρνο,  κλαουζεβιτσικό θέατρο «πολέμου»– όπου αναδύεται το Κίνημα υπέρ του Brexit. Όπως θα δούμε, αυτό που επέτρεψε την ανάδυση ενός τέτοιου Κινήματος δεν είναι παρά οι εσωτερικές αντιφάσεις αυτού του θεάτρου – με άλλα λόγια, της ίδιας της ΕΕ.

3. ΟΙ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΕ, ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΤΟΥΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Είναι γνωστό ότι η ΕΕ συνιστά έναν αστερισμό εσωτερικών αντιφάσεων. Μία από αυτές είναι η άνιση οικονομική ανάπτυξη που διατρέχει ολόκληρη την ήπειρο, και η οποία έχει αποφέρει έναν καταμερισμό εργασίας που χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερα προηγμένους καπιταλιστικούς κοινωνικούς σχηματισμούς στο ένα άκρο της κλίμακας και εξαρτημένους καπιταλιστικούς κοινωνικούς σχηματισμούς στο άλλο άκρο. Υπάρχουν επίσης μέγιστες διαφορές σε όλη την ήπειρο όσον αφορά τις πολιτισμικές και ιδεολογικές πρακτικές, που όλες εκφράζουν διαφορετικά ιστορικά υπόβαθρα. Αλλά το ουσιώδες εδώ είναι ότι όλες αυτές οι αντιφάσεις και οι διαφορές έρχονται να συγχωνευτούν και να πραγματωθούν εντός των διαφορετικών εθνών-κρατών που συναποτελούν την ΕΕ.
Οι συνέπειες είναι φανερές για κάθε προσεκτικό παρατηρητή: μπορεί κανείς να δει ότι η ΕΕ χαρακτηρίζεται από μια σειρά διαχωριστικών γραμμών που περιγράφονται γεωγραφικά και που συνεχώς απειλούν τη δομική της ενότητα. Μπορεί κανείς να μιλήσει για μια κρίσιμη διαχωριστική γραμμή μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Μπορεί κανείς επίσης να μιλήσει για άλλη μία κρίσιμη διαχωριστική γραμμή μεταξύ Βορρά και Νότου. Τέτοιου είδους διαχωρισμοί είναι αρκετά γνωστοί. Αλλά μπορούμε επίσης να μιλήσουμε για έναν διαχωρισμό μεταξύ Δύσης και Νότου, κ.ο.κ. Η Βρετανία, για παράδειγμα, δεν έχει θελήσει (πράγμα αρκετά φυσικό) να συμμετάσχει σε μέτρα που στοχεύουν στην προστασία του ευρώ σε περιπτώσεις χρηματοπιστωτικών κρίσεων που έχουν πλήξει χώρες της νότιας Ευρώπης. Επιπλέον, η Βρετανία έχει έρθει σε σύγκρουση (πράγμα και πάλι αρκετά κατανοητό) με χώρες της ανατολικής Ευρώπης πάνω στο ζήτημα των μεταναστών που προέρχονται από εκείνη την περιοχή και των δικαιωμάτων που αυτοί απολαμβάνουν όσον αφορά το κράτος πρόνοιας. Μία ακόμα συγκρουσιακή σχέση, προσδιορισμένη και πάλι γεωγραφικά και που εμπλέκει έθνη-κράτη, αναδύθηκε όταν οι ψηφοφόροι στο ολλανδικό δημοψήφισμα του Απριλίου 2016 απέρριψαν στη συντριπτική τους πλειοψηφία τις στενότερες σχέσεις μεταξύ ΕΕ και Ουκρανίας.
Κάτι πολύ σημαντικό που πρέπει να τονιστεί εδώ είναι ότι η γερμανική ηγεμονία στο πλαίσιο της ΕΕ έχει βασιστεί σε μια διαρκή χειραγώγηση αυτών των πολλαπλών αντιφάσεων – χρησιμοποιώντας την οικονομική της ισχύ και τη συνεπακόλουθη πολιτική της επιρροή, έχει καταλήξει να υιοθετήσει τον ρόλο του «συντονιστή», του «οργανωτή» και του «διαμεσολαβητή»  μέσα σε αυτόν τον ευρωπαϊκό αστερισμό αντιφάσεωνi. Και ακριβώς αντιπαραθέτοντας την κάθε χώρα έναντι κάποιας άλλης επιβεβαιώνει την πολιτική της ηγεμονία.
Αλλά τα πράγματα μπορούν να λειτουργήσουν και αντίστροφα: τόσο η πολλαπλότητα των αντιφάσεων όσο και ο χειρισμός τους μπορούν να γυρίσουν μπούμερανγκ. Μπορεί να πει κανείς ότι το Κίνημα υπέρ του Brexit καταδεικνύει ακριβώς αυτές τις αντιφάσεις και ακριβώς αυτόν τον χειρισμό τους εκθέτοντας τις ανεπάρκειες και τους κινδύνους της ΕΕ.  Το ίδιο ισχύει και για τα υπόλοιπα κινήματα ενάντια στην ΕΕ που έχουν αναπτυχθεί συνολικά στην Ευρώπη. Η λαϊκή δυσαρέσκεια προς την ΕΕ –όχι μόνο όσον αφορά την τελική της ολοκλήρωση, αλλά και τον ίδιο τον λόγο ύπαρξης μιας τέτοιας υπερεθνικής δομής– ολοένα και εντείνεται.

4. ΑΠΟΠΕΙΡΕΣ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΤΕΙ Η ΛΑΪΚΗ ΔΥΣΑΡΕΣΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ

Είναι γνωστό ότι παραδοσιακά η ΕΕ προσπαθεί να «ενσωματώσει» τους λαούς της Ευρώπης μέσω των γραφειοκρατικών της δομών και τη συνεχή ενίσχυση κι επέκταση των διάφορων διοικητικών της οργάνων. Στον βαθμό που έχουμε ένα ξέσπασμα λαϊκής ευρω-σκεπτικιστικής δυσαρέσκειας σε μια σειρά από έθνη-κράτη, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για μια «επιβεβλημένη ενσωμάτωση», η οποία έχει οδηγήσει σε ένα σημαντικό «δημοκρατικό έλλειμμα» εντός των ευρωπαϊκών κρατών-μελών.
Αλλά γνωρίζουμε επίσης ότι καμία δυσαρέσκεια δεν μπορεί να ρυθμιστεί και να απορροφηθεί μέσω απλώς και μόνο γραφειοκρατικών δομών (ή ακόμα και μέσω της εφαρμογής μιας ολόκληρης σειράς εργαλείων παρέμβασης στην οικονομία). Στην πραγματικότητα, η δύναμη της ΕΕ εκδηλώνεται στη διατήρηση ισορροπιών μεταξύ αφενός του γραφειοκρατικού ελέγχου/οικονομικών εργαλείων και, αφετέρου, την οργάνωση της ιδεολογικής της ηγεμονίας μέσω τοπικών ελίτ που είναι υπέρ της ΕΕ και δραστηριοποιούνται στο πλαίσιο των εθνών-κρατών. Αυτές οι τοπικές ελίτ είναι που ελέγχουν σημαντικές δομές διάχυσης της ιδεολογίας όπως τα ΜΜΕ.
Η βρετανική κοινωνία γνωρίζει πολύ καλά τον τρόπο που λειτουργούν αυτά τα ΜΜΕ με στόχο ένα «πρότζεκτ διασποράς φόβου», τρομοκρατώντας τον κόσμο όσον αφορά τις πιθανές συνέπειες ενός Brexit (η ελληνική κοινωνία των πολιτών έχει μεγάλη εμπειρία από παρόμοιες, δυνητικά τραυματικές ιδεολογικές τακτικές). Και, επιπλέον, γνωρίζουμε επίσης πως οποιαδήποτε ευρωσκεπτικιστική (ή πατριωτική) θέση απορρίπτεται συστηματικά ως είτε «ακροδεξιός εξτρεμισμός» είτε ακόμα και ως «φασισμός».

5. ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΕΓΧΟΥ

Η άσκηση της γερμανικής ηγεμονίας πάνω στους λαούς των εθνών-κρατών της Ευρώπης έχει τα όριά της – οι παράγοντες που την περιορίζουν περιλαμβάνουν τα ακόλουθα: α) τους εγγενείς περιορισμούς της χρήσης γραφειοκρατικών μηχανισμών για την επιβολή πολιτικών της ΕΕ, οι οποίοι γίνονται εμφανείς όσο χρησιμοποιούνται πρόδηλα αντι-δημοκρατικές μέθοδοι, β) το ίδιο το γεγονός ότι παραμένει μια αμείωτη ανθεκτικότητα των εθνών-κρατών και ειδικά της συνείδησης περί έθνους-κράτους, παρά τις προσπάθειες για «ενσωμάτωση», γ) την απειλή της μετανάστευσης (βλ., για παράδειγμα, όσα έχουν ειπωθεί για τη χορήγηση βίζας σε 75 εκατομμύρια Τούρκους, κτλ.), δ) τη συνεπακόλουθη κρίση της πολυπολιτισμικότητας,  ε) ίσως το πιο σημαντικό, μια προκλητική απροθυμία –εκ μέρους της ΕΕ– να προωθήσει και να στηρίξει παραδοσιακές δυτικές αξίες, πράγμα που συμβάλλει σε έναν μάλλον εμφανή πολιτισμικό αντι-δυτικισμό (οι πιθανές συνέπειες του οποίου έχουν συζητηθεί με μεγάλη διορατικότητα από τον ίδιο τον Κίσινγκερ, ο οποίος τον συνδέει με την ιδεολογική αρχή της «ανοχής»).
Αλλά εάν αυτοί οι παράγοντες μπορούν να εξηγήσουν τα όρια της ηγεμονίας στην ευρωπαϊκή ήπειρο –όρια που ισχύουν άνισα από χώρα σε χώρα– υπάρχουν ακόμα πιο συγκεκριμένοι παράγοντες που προσιδιάζουν στη βρετανική κοινωνία των πολιτών και οι οποίοι θα μπορούσαν, δυνητικά, να ξεσκεπάσουν οποιεσδήποτε ηγεμονικές βλέψεις εκ μέρους του ιδεολογικού λόγου (discourse) της ΕΕ – η δυνατότητα αυτού του ξεσκεπάσματος είναι που γέννησε ένα κίνημα σαν το Brexit. Στην περίπτωση του Ην. Βασιλείου, τα όρια της ηγεμονίας της ΕΕ προδιαγράφονται από το ειδικό βάρος αυτής της χώρας και, συνεπώς, από το ειδικό βάρος της ίδιας της κοινωνίας των πολιτών της. Στο επίπεδο της ιδεολογίας και της κουλτούρας, μπορεί κανείς να απαριθμήσει διάφορους παράγοντες που επιτρέπουν στην κοινωνία των πολιτών του Ην. Βασιλείου να αξιώσουν την ανεξαρτησία τους έναντι της ΕΕ, γεγονός που βεβαίως σχετίζεται με την ίδια την ιστορία της Βρετανίας: α) η βαθιά παράδοση των αγώνων της ως λαού, είτε επρόκειτο για μια συγκεκριμένα εθνική εργατική τάξη (την οποία τόσο ιδιοφυώς περιγράφει ο ιστορικός E.P. Thompson) είτε για τον ρόλο του, γνωστό τοις πάσι, στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, β) τη μακρά της παράδοση ως διεθνούς δύναμης, που ανιχνεύεται ακόμα στη μορφή της Κοινοπολιτείας (Royal Commonwealth Society – RCS), την οποία συγκροτούν 53 ανεξάρτητα κράτη, γ) τη βαθιά εθνική και πολιτισμική της συνείδηση, που εκτείνεται από τον Σαίξπηρ μέχρι τους Beatles. Η τεράστια πλειοψηφία των Βρετανών έχουν πλήρη επίγνωση της παγκόσμιας επιρροής που είχε η βιομηχανική τους επανάσταση όπως και του παγκόσμιου κύρους της γλώσσας τους. Τέτοια καθοριστικά χαρακτηριστικά ενός λαού μπορούν να τον ενδυναμώσουν έτσι ώστε να αμφισβητήσει οποιαδήποτε επέμβαση προέρχεται από τις γραφειοκρατικές αποφάνσεις της ΕΕ.
Εννοείται ότι όλα αυτά δεν γράφονται με πρόθεση να μειωθεί η ιστορία και η κουλτούρα των υπόλοιπων λαών της Ευρώπης. Όμως το ζήτημα εδώ είναι ότι, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους ευρωπαϊκούς λαούς, η εθνική συνείδηση των Βρετανών συνίσταται και ενισχύεται από το γεγονός ότι η χώρα τους διατήρησε πάντα τις αποστάσεις της από την ΕΕ και κυρίως από την Ευρωζώνη. Αυτός ο συνδυασμός εθνικής συνείδησης και αποστάσεων από την ΕΕ είναι που γεννά το ειδικό βάρος της βρετανικής κοινωνίας των πολιτών.
Και ο Κίσινγκερ και, ιδιαίτερα, ο Μπρεζίνσκι έχουν καταδείξει αυτή τη σχετική απόσταση της Βρετανίας από την ΕΕ. Ακόμα και πίσω στο 1953, ο επίσημος εκπρόσωπος της Βρετανίας στη Συνδιάσκεψη της Μεσσίνας, ο σερ Roy Denman, θα απευθυνόταν στους αρχιτέκτονες της ΕΕ με τα εξής λόγια: «au revoir et bonne chance» – «εις το επανιδείν και καλή τύχη». Η σχετική αυτονομία, και ειδικά το γεγονός ότι η Βρετανία θα έμενε στο δικό της νόμισμα, ενδυναμώνει το ειδικό βάρος της ίδιας της βρετανικής κοινωνίας των πολιτών. Είναι αυτή η πραγματικότητα που συνιστά το σημείο εκκίνησης του Κινήματος υπέρ του Brexit.

6. ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΥΠΕΡ ΤΟΥ BREXIT, ΚΑΙ ΤΟ UKIP

Οπωσδήποτε υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία πολιτικών και κοινωνικών ρευμάτων που έχουν καταλήξει να συγκροτούν το Κίνημα υπέρ του Brexit. Κι όμως, τουλάχιστον στο ιδεολογικό πεδίο, συγκεκριμένα, μπορεί κανείς να πει ότι το UKIP είναι αυτό που έχει ορίσει την ατζέντα για την έξοδο από την ΕΕ. Συνεπώς, μπορούμε να πούμε ότι συνιστά την πλέον πρωτοποριακή δύναμη πίσω από αυτό το Κίνημα.
Λέγεται συχνά ότι αυτοί που ανάγκασαν τον Κάμερον να προχωρήσει με το δημοψήφισμα της 23ης Ιουνίου ήταν η ευρωσκεπτικιστική πτέρυγα των Συντηρητικών. Αλλά πρέπει κανείς να καταλάβει ότι τόσο το UKIP όσο και το Κόμμα των Συντηρητικών έχουν βρεθεί στην κορυφή ενός κύματος μαζικού, λαϊκού ευρωσκεπτικισμού που αναγκάζει σχεδόν τους πάντες στην πολιτική σκηνή να προσαρμοστούν ανάλογα (ο τρόπος προσαρμογής εκ μέρους του Κόμματος των Εργατικών απαιτεί ιδιαίτερη ανάλυση). Ξέρουμε ότι η έκθεση του NatCen Social Research για το 2015 βρήκε ότι το 63% των Βρετανών τείνουν να είναι ευρωσκεπτικιστές. Ενώ η ελίτ του Κόμματος των Συντηρητικών δεν είχε άλλη επιλογή από το να προσαρμοστεί σε αυτή την πραγματικότητα, το UKIP είχε αρθρώσει ήδη έναν συνεκτικό ευρωσκεπτικιστικό λόγο που, προφητικά, επρόκειτο να αντικατοπτρίσει την επικείμενη ψυχολογία που γεννήθηκε «από τα κάτω».
Επιπλέον, το UKIP έχει μπορέσει να εκφράσει μια θετική, λαϊκή ιδεολογία δυναμικού πατριωτισμού που πηγαίνει πολύ μακρύτερα από απλώς μια αρνητική δυσαρέσκεια για τις αποτυχίες της ΕΕ. Έχει διαδραματίσει έναν πολύ σημαντικό ρόλο στην «οργάνωση» της αυθόρμητης ανάδυσης της εθνικής συνείδησης, τονίζοντας τη σημασία της πολιτισμικής συνοχής – και ως εκ τούτου εκθέτοντας την ιδεολογία της ΕΕ περί πολυπολιτισμικότητας. Εξίσου σημαντικό, το κίνημα του UKIP έχει μείνει μακριά από τον ρατσισμό και οποιουδήποτε είδους «ρητορικής του μίσους» – κι έτσι, στην πολιτική διαμάχη παίζει έναν ρόλο που συμβάλλει στην ενότητα τουλάχιστον εκείνου του μέρους της κοινωνίας που αντιτίθεται με μύριους τρόπους στην ΕΕ.

7. ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΑΘΙΕΡΩΜΕΝΕΣ ΙΔΕΟΛΟΓΙΕΣ ΤΟΥ 20ού ΑΙΩΝΑ

Τόσο το ευρύτερο Κίνημα υπέρ του Brexit στο επίπεδο του απλού κόσμου όσο και το ίδιο το UKIP εκφράζουν έναν ιδεολογικό λόγο μεταγενέστερο του 20ού αιώνα – αυτό που βλέπουμε εδώ είναι ένας λόγος πέρα από τον παραδοσιακό διαχωρισμό Αριστεράς-Δεξιάς. Ο κοινός στόχος για εθνική ανεξαρτησία έχει μεταφραστεί σε μια ντε φάκτο συμμαχία ανάμεσα στο UKIP, την αντι-ΕΕ πτέρυγα του Συντηρητικού Κόμματος και ενός σημαντικού μπλοκ εντός του Κόμματος των Εργατικών που είναι ξεκάθαρα εναντίον της ΕΕ (και που ως εκ τούτου παραμένει συνεπές με το Μανιφέστο των Εργατικών του 1979 εναντίον της ΕΟΚ). Η υπέρβαση της διαίρεσης Αριστεράς-Δεξιάς στον ιδεολογικό λόγο του Κινήματος υπέρ του Brexit το καθιστά ένα κατεξοχήν κίνημα του 21ου αιώνα – οι αγώνες που θα δοθούν αυτό τον αιώνα δεν μπορούν παρά να σχετίζονται με την καταστροφή ή τη διάσωση των εθνών-κρατών (η ανωτερότητα των εθνών-κρατών ως κυρίαρχων, ανεξάρτητων οντοτήτων χρονολογείται, τουλάχιστον θεωρητικά, πίσω στη Συνθήκη των Βερσαλλιών του 1648, κι από τότε έχει αποτελέσει μια γεω-πολιτική «Τάξη» που σήμερα αμφισβητείται από την επιλεγόμενη «Νέα Τάξη Πραγμάτων»).
Το Κίνημα υπέρ του Brexit περιλαμβάνει και ένα τμήμα του Κόμματος των Εργατικών. Λέγεται ότι αυτό το μπλοκ, που αντιτίθεται στην ΕΕ, αποτελεί μειοψηφία, αν και συνιστά ένα αρκετά σημαντικό ρεύμα, σημαντικό τουλάχιστον για ιδεολογικούς λόγους. Η Kate Hoey, βουλευτής του Κόμματος των Εργατικών από το 1989 και κάποτε μέλος του International Marxist Group, έχει δηλώσει ότι περίπου το 40% των υποστηρικτών του Κόμματος των Εργατικών τάσσονται υπέρ της εξόδου από την ΕΕ. Από την άλλη μεριά, το Trades Union Congress έχει δηλώσει επισήμως ότι αντιτίθεται στο Brexit. Λέγεται ότι οι υποστηρικτές του Κόμματος των Εργατικών βρίσκονται σε σύγχυση.
Ποια είναι η βασική θέση του μπλοκ του Κόμματος των Εργατικών που αντιτίθεται στην ΕΕ; Αυτή η ομάδα βλέπει το μεταναστευτικό εργατικό δυναμικό ως ουσιαστικά φτηνή εργατική δύναμη, και υποστηρίζει ότι η ΕΕ θέλει να καταστήσει αυτό το εργατικό δυναμικό εύκολα διαθέσιμο σε όλη την Ευρώπη και στο Ην. Βασίλειο υπέρ των συμφερόντων πολυεθνικών εταιρειών (συνδέει, έτσι, το θέμα της μετανάστευσης με τα σχέδια της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης). Ως εκ τούτου, το μπλοκ αυτό είναι υπέρ των συνοριακών ελέγχων. Μια τέτοια θέση, φυσικά, έχει κοινά σημεία με βασικές θέσεις του UKIP. Όπως και η μειοψηφία του Κόμματος των Εργατικών, το UKIP έχει υποστηρίξει ότι οι συνοριακοί έλεγχοι είναι απαραίτητοι για το Ην. Βασίλειο εάν πρόκειται να υπάρξει επιλογή ως προς το ποιοι μετανάστες γίνονται δεκτοί. Μια τέτοια επιλογή θα συνέβαλλε, μεταξύ άλλων, στην προστασία των μισθών των Βρετανών εργαζομένων – λέγεται ότι από το 2004 η μείωση της αμοιβής των εργαζομένων φτάνει το 10%, κι αυτό οφείλεται στο ότι χρησιμοποιείται υπερβολικά φτηνό εργατικό δυναμικό από τη δεξαμενή των μεταναστών ακριβώς για να επιτευχθεί η μείωση των μισθών. Τόσο για το μπλοκ του Κόμματος των Εργατικών όσο και για το UKIP, για να προληφθούν τέτοιες μειώσεις η μετανάστευση θα πρέπει να περιοριστεί μόνο σε εξειδικευμένους εργάτες.
Τουλάχιστον όσον αφορά το ζήτημα της «προστασίας» των εργαζομένων, συνεπώς, βλέπουμε μια ουσιαστική σύγκλιση πολιτικής μεταξύ της παραδοσιακής Αριστεράς και του UKIP. Η θέση του UKIP για το ζήτημα των Βρετανών εργαζομένων δηλώνεται στο Μανιφέστο του κόμματος ως εξής: «Η προσέγγισή μας … αφορά την αποκατάσταση κινήτρων για τους εργαζόμενους μειώνοντας τους φόρους και καταργώντας τη σημερινή συμφωνία των “ανοιχτών πυλών” για τους Ευρωπαίους εργαζόμενους, συμφωνία που τα τελευταία χρόνια έχει καταλήξει σε μείωση των μισθών».
Υπάρχει άλλη μία εξαιρετικά σημαντική σύγκλιση μεταξύ του Κόμματος των Εργατικών και του UKIP: και τα δύο αντιτίθενται στις μη-δημοκρατικές δομές και πρακτικές της ΕΕ. Η Hoey υποστηρίζει με συνέπεια ότι η θέση της εναντίον της ΕΕ έχει στόχο να υπερασπιστεί τα δημοκρατικά δικαιώματα των Βρετανών εργαζομένων – η «κυβέρνηση» της ΕΕ, όπως τονίζει, δεν εκλέγεται και δεν μπορεί να απομακρυνθεί. Η βρετανική κοινωνία των πολιτών πρέπει να επαναφέρει το δικαίωμά της να εκλέγει τους αντιπροσώπους της, κι αυτοί οι αντιπρόσωποι θα έπρεπε να λογοδοτούν στο εκλογικό τους σώμα. Είναι γνωστή σε όλη την Ευρώπη η έμφαση που δίνει σε αυτό και το UKIP – τουλάχιστον όσον αφορά την έννοια της λογοδοσίας.
Το ζήτημα του «δημοκρατικού ελλείμματος» εντός των πλαισίων της ΕΕ έχει επίσης τεθεί κι από την ευρωσκεπτικιστική πτέρυγα του Κόμματος των Συντηρητικών. Όπως και το UKIP, το μπλοκ του Κόμματος των Συντηρητικών που είναι εναντίον της ΕΕ δίνει μεγάλη έμφαση στην ανάγκη να διασωθεί η ανεξαρτησία του Ην. Βασιλείου ως έθνους-κράτους, πράγμα που θα σήμαινε την αποδέσμευσή του από τα παρεμβατικά και αντιδημοκρατικά δεσμά της γραφειοκρατίας της ΕΕ. Έχει υιοθετήσει μια τέτοια πολιτική ακριβώς επειδή οι επιλογές του είναι λίγες: πρέπει να προσαρμοστεί στα αυθόρμητα αντι-ευρωπαϊκά αισθήματα πολλών εκ των υποστηρικτών του. Ο ίδιος ο Boris Johnson, ο πασίγνωστος «One-Nation Tory», έχει υιοθετήσει μια ευρωσκεπτικιστική θέση, υποστηρίζοντας ότι το Ην. Βασίλειο υφίσταται μια σταδιακή και αθέατη διαδικασία «αποικιακής κατάκτησης» την οποία απεργάζεται εις βάρος του η ΕΕ.
Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι οι ελίτ του Κόμματος των Συντηρητικών φοβούνται το Κίνημα υπέρ του Brexit, όπως επίσης φοβούνται τα ποικίλα ευρωσκεπτικιστικά ρεύματα στις ίδιες του τις γραμμές, που μπορούν να λειτουργήσουν ως εν δυνάμει συγκοινωνούντα δοχεία με την ιδεολογία του UKIP. Πάνω απ’ όλα, συνεπώς, φοβούνται την εσωτερική διάσπαση – ακριβώς γι’ αυτό, τα όργανα του κόμματος των Συντηρητικών έχουν αποφασίσει να μη συμμετέχουν με αυτή τους την ιδιότητα, ενεργά, στην καμπάνια του δημοψηφίσματος. Για να εκτιμήσουμε την έκταση που θα μπορούσε να λάβει μια τέτοια εσωτερική διαίρεση, μπορούμε να παραθέσουμε στοιχεία δημοσιευμένα στις 28 Φεβρουαρίου – σύμφωνα με αυτά, από τους 331 βουλευτές του Κόμματος των Συντηρητικών, οι 160 υποστηρίζουν την παραμονή στην ΕΕ, οι 151 την έξοδο, και 20 παραμένουν αναποφάσιστοι. Ακόμη και στο Υπουργικό Συμβούλιο της κυβέρνησης του Κάμερον, εφτά από τους υπουργούς είναι –ή έτσι ισχυρίζονται– υπέρ του Brexit. Αντανακλώντας το λαϊκό αίσθημα εναντίον της ΕΕ, η αντίστοιχη πτέρυγα του Κόμματος των Συντηρητικών παραμένει εξαιρετικά ισχυρή – ενόψει της πιθανότητας το Κίνημα υπέρ του Brexit να χάσει στο δημοψήφισμα, αυτή η λαϊκή ιδεολογία που έχει γεννηθεί «από τα κάτω» θα μπορούσε να σφυρηλατήσει βαθύτερους, αόρατους δεσμούς με το UKIP, με κοινό στόχο να υπονομεύσουν μακροπρόθεσμα την ηγεμονία της ΕΕ. Οι συντηρητικοί που είναι εναντίον της ΕΕ θα μπορούσαν ακόμα και να συνεργαστούν με στοιχεία της Αριστεράς ώστε να απομονώσουν το μπλοκ του Κάμερον. Γενικά μιλώντας, οι παραδοσιακές διαχωριστικές γραμμές Αριστεράς-Δεξιάς συναντιούνται, και μπορεί να αποκλίνουν ή να διασταυρώνονται αντιδρώντας στο μόνιμο ζήτημα – αυτό της διάσωσης της εθνικής ανεξαρτησίας.

8. ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΣΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ – ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΗΣ «ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ» ΤΟΥ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟΥ ΕΓΧΩΡΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Εκτός από το να λάβει κανείς υπόψη του τα αντι-ευρωπαϊκά αισθήματα μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας των πολιτών, θα πρέπει να κατανοήσει το Κίνημα υπέρ του Brexit και σε σχέση με τα οικονομικά συμφέροντα που είτε το υποστηρίζουν είτε διάκεινται εχθρικά απέναντί του.
Ποια είναι η θέση των διάφορων τμημάτων του κεφαλαίου που δραστηριοποιείται στο Ην. Βασίλειο αναφορικά με το Brexit? Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι η Καμπάνια υπέρ της παραμονής (Remain Campaign) χρηματοδοτείται, κυρίως, από το διεθνές χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο: η Goldman Sachs, η HSBC, το Bloomberg, η Morgan Stanley και η Citigroup είναι υπέρ της παραμονής του Ην. Βασιλείου στην ΕΕ. Χρηματοδοτούν και υποστηρίζουν ανοιχτά την καμπάνια υπέρ της ΕΕ. Οι υποστηρικτές περιλαμβάνουν επίσης το ΔΝΤ και, φυσικά, τη Siemens.
Σε ευθεία αντίθεση, το Κίνημα υπέρ του Brexit υποστηρίζεται από σημαντικά τμήματα των ενδογενών μικρών επιχειρήσεων. Αλλά η υποστήριξη προς το Brexit πηγαίνει και πιο πέρα: λέγεται ότι ο συνιδρυτής της Hargreaves Lansdown είναι ένας από τους μεγαλύτερους υποστηρικτές της καμπάνιας εναντίον της ΕΕ, ενισχύοντάς τη με 3,2 εκατομμύρια λίρες. Ο κολοσσός στον χώρο των ασφαλίσεων Arron Banks, που είναι και συνιδρυτής του Leave EU, λέγεται ότι έχει δωρίσει 6 εκατομμύρια λίρες.
Είναι πολύπλοκο –εφόσον λείπουν οι απαραίτητες πληροφορίες– να προσδιορίσουμε τις διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των διάφορων τμημάτων του κεφαλαίου που τοποθετούνται υπέρ ή κατά του Brexit. Πολύ γενικά, μπορεί κανείς να δει μια σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ του βρετανικού εγχώριου κεφαλαίου από τη μια μεριά, κι από την άλλη του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου. Ένα φαίνεται να είναι σαφές: σημαντικά τμήματα του ενδογενούς βρετανικού κεφαλαίου θέλουν να «προστατέψουν» τα συμφέροντά τους έναντι των παγκόσμιων πολυεθνικών εταιρειών (και εμφανίζονται καχύποπτα απέναντι στις προθέσεις των τελευταίων όσον αφορά τη συμφωνία TTIP).

9. Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΒΡΕΤΑΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ – ΚΑΙ ΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

Αγνοώντας μεγάλα τμήματα της κοινωνίας των πολιτών –και ιδίως αυτά που ανήκουν στην επονομαζόμενη «Αριστερά»–, η ηγεσία του Κόμματος των Εργατικών έχει επιλέξει να συνασπιστεί με το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο όσον αφορά την αντίθεσή του στο Κίνημα υπέρ του Brexit. Με αυτό τον τρόπο έχει επίσης επιλέξει να αγνοήσει τα συμφέροντα των μικρών βρετανικών επιχειρήσεων. Αναρωτιέται κανείς πώς θα εκτιμήσει ο ιστορικός του μέλλοντος μία από τις πιο ανίερες συμμαχίες που έχει σχηματιστεί ποτέ με στόχο να υποστηριχθεί η γραφειοκρατία της ΕΕ – ο Jeremy Corbyn και ο Ed Miliband (γιος του λαμπρού μαρξιστή ακαδημαϊκού Ralph Miliband) έχουν ενώσει τις δυνάμεις τους με τον Κάμερον, τη Μέρκελ και τον Ομπάμα προς υπεράσπιση της ΕΕ. Ο «κομμουνιστής» ιστορικός Έρικ Χόμπσμπαουμ είχε ήδη μιλήσει για «Το τέλος του σοσιαλισμού» στο έργο του «Η εποχή των άκρων» (κεφάλαιο XVI), που το τοποθετούσε στη δεκαετία του 1980. Το 1994, μπορούσε να διαισθανθεί ότι ο 21ος αιώνας επρόκειτο να είναι αρκετά απρόβλεπτος. Αλλά μόνο κάποιος απολύτως κυνικός θα μπορούσε ίσως να είχε προβλέψει μια συμμαχία μεταξύ του Κόμματος των Εργατικών και της ελίτ του Κόμματος των Συντηρητικών, την εκπρόσωπο του γερμανικού κρατικού εθνικισμού και τον εκπρόσωπο του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Οπωσδήποτε αυτή η συγκυρία επιβεβαιώνει περαιτέρω ότι οι διαχωριστικές γραμμές του 20ού αιώνα μεταξύ Αριστεράς-Δεξιάς είναι περίπου παρελθόν. Όπως το έχει θέσει ο Joshua Landis, του Πανεπιστημίου της Οκλαχόμα: «Δεν υπάρχει τίποτα πιο μοντέρνο από τον εθνικισμό». Το Κίνημα υπέρ του Brexit, φυσικά, είναι αναπόσπαστο κομμάτι αυτής της μετα-μοντέρνας πραγματικότητας. Και η ουσία αυτής της πραγματικότητας είναι ότι το δημοκρατικό έθνος-κράτος –όπως έχει βιωθεί από την ευρωπαϊκή κοινωνία των πολιτών έως τώρα– αποτελεί πλέον ξεκάθαρα ένα διακύβευμα. Η αναζωογόνηση της εθνικής συνείδησης είναι σχεδόν προβλέψιμη.

Παναγιώτης Τουρίκης («Νίκος Βλάχος») 12/6/2016

The post ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΥΠΕΡ ΤΟΥ BREXIT – ΑΝΑΖΩΟΓΟΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ ΣTON 21o ΑΙΩΝΑ appeared first on Greek Social & Literary Review - Ελληνική Κοινωνική & Λογοτεχνική Επιθεώρηση.

1. Σε όλο τον δυτικό καπιταλιστικό κόσμο έχει εμφανιστεί μια νέα, ριζοσπαστική ιδεολογία «εναλλακτικού εθνικισμού». Αν θέλουμε να καταλάβουμε αυτό το πολύ σημαντικό ιστορικό φαινόμενο, πρέπει να το τοποθετήσουμε στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης.

2. Την παγκοσμιοποίηση, όμως, ως φαινόμενο, τη συνθέτουν τρία συστατικά στοιχεία, τρεις ξεχωριστές διαστάσεις που μπορούν –και το κάνουν– να τίθενται σε άμεση αντιπαράθεση και αντίφαση η μία με την άλλη: οικονομική παγκοσμιοποίηση, πολιτική και πολιτισμική. Καθεμία από αυτές τις διαστάσεις διατηρεί μια σχετική αυτονομία που μπορεί να έρχεται σε αντίφαση με τις υπόλοιπες. Θα υποστηρίξουμε ότι ακριβώς αυτή η τριμερής εσωτερική αντίφαση είναι που γέννησε τον «εναλλακτικό εθνικισμό» ως ένα φαινόμενο «από τα κάτω» στον δυτικό κόσμο.

3. Επίσης θα υποστηρίξουμε ότι αυτό το κίνημα «από τα κάτω» έως τώρα είχε δύο εξαιρετικά σημαντικές και απτές συνέπειες στη σφαίρα του πολιτικού: το Κίνημα υπέρ του Brexit και το Κίνημα Τραμπ στις ΗΠΑ (το φαινόμενο Brexit εξέφρασε τον σκεπτικισμό των πολιτών απέναντι στην ΕΕ ως υπερ-εθνικό κράτος˙ το φαινόμενο Τραμπ εξέφρασε τον σκεπτικισμό των πολιτών απέναντι στην ίδια την παγκοσμιοποίηση συνολικά).

4. Οι ίδιες οι εσωτερικές δομικές αντιφάσεις της παγκοσμιοποίησης αυτής καθαυτήν και πιο συγκεκριμένα η ίδια η ανάδυση του «εναλλακτικού εθνικισμού» έχουν γεννήσει συγκεκριμένες δομικές αντιφάσεις μέσα στην ίδια την ΕΕ.

5. Θα υποστηρίξουμε ότι, δεδομένου ενός τέτοιου γενικού πλαισίου, η εθνο-κρατική πολιτική έχει έρθει στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής.

6. Συνεπακόλουθα, το ζήτημα της εθνικής κουλτούρας και της εθνικής ταυτότητας έχει επίσης βρεθεί στο επίκεντρο, με δεδομένη και την πολιτισμική επίδραση που έχει το φαινόμενο της μετανάστευσης – το οποίο έχει προκαλέσει ουσιωδώς αντι-μεταναστευτικά και αντι-μουσουλμανικά αισθήματα μεταξύ των δυτικών μαζών, και μάλιστα ευρύτατα διαδεδομένα.

B – ΟΙ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗΣ

1. Καταρχήν, έχουμε τις εσωτερικές αντιφάσεις της ίδιας της οικονομικής παγκοσμιοποίησης. Τα έως τώρα συμπτώματα είναι απολύτως ενδεικτικά – ένα μόνο παράδειγμα αποτελεί το ότι οι ΗΠΑ εξήγαγαν τη δική τους κρίση στην Ευρώπη ακριβώς μέσω της οικονομικής παγκοσμιοποίησης.

2. Ακόμη ένα σύμπτωμα είναι η πιθανή αποτυχία της TTIP – τον Αύγουστο του 2016, το Euranet Plus μετέδιδε: «Η TTIP έχει αποτύχει, αλλά κανείς δεν το παραδέχεται». Σύμφωνα με τον Γερμανό αντικαγκελάριο, «Οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ έχουν αποτύχει de facto, επειδή εννοείται ότι εμείς οι Ευρωπαίοι δεν πρέπει να υποκύψουμε στις αμερικανικές απαιτήσεις». Την ίδια στιγμή, αναλυτές του CIS-EMO σχολίαζαν: «Γερμανία και Γαλλία έχουν σαμποτάρει με επιτυχία έως τώρα τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου TTIP με τις ΗΠΑ. Πιθανώς οι δυτικές ευρωπαϊκές χώρες να επιστρέψουν σύντομα στον παλιό καλό οικονομικό προστατευτισμό. Η δημόσια απαίτηση για κάτι τέτοιο είναι μεγάλη. Παρόλα αυτά, οι ΗΠΑ διαθέτουν ακόμα πολλά άλλα μέσα για να πιέσουν τους Ευρωπαίους εταίρους τους». [1]

3. Τον Σεπτέμβριο του 2016, η ίδια η σύνοδος του G20 αποκάλυψε ότι η καθαυτό οικονομική παγκοσμιοποίηση έμπαινε σε μια περίοδο βαθιάς κρίσης. Εκεί, τόσο οι ΗΠΑ όσο και η ΕΕ εξέφρασαν φόβους για το ελεύθερο εμπόριο ενόψει της Κίνας, κι έβαλαν στο τραπέζι των συζητήσεων μια σταδιακή μετακίνηση προς τον προστατευτισμό και την ανάγκη να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην τοπική ανάπτυξη.

4. Αυτά, ωστόσο, είναι απλά συμπτώματα. Για να καταλάβουμε πραγματικά τις βαθύτερες δομικές αντιφάσεις της οικονομικής παγκοσμιοποίησης, χρειάζεται καταρχήν να κατανοήσουμε τη φύση της – ουσιαστικό χαρακτηριστικό της οποίας είναι η κυριαρχία του χρηματοοικονομικού κεφαλαίου, κυριαρχία που έχει επιφέρει συγκεκριμένες συνέπειες, οι οποίες δείχνουν, όλες, τα όρια της οικονομικής παγκοσμιοποίησης.

5. Η ανάδυση του χρηματοοικονομικού κεφαλαίου πηγαίνει πίσω σε γεγονότα της δεκαετίας του 1970, μια δεκαετία στην οποία πρέπει να σταθούμε. Εκείνη την εποχή, υπήρχε μια συνεχιζόμενη οικονομική κρίση στο εσωτερικό του βιομηχανικού κεφαλαίου (δεδομένων, μεταξύ άλλων, της ανοδικής τιμής του πετρελαίου και το υψηλό κόστος εργασίας). Αυτό οδήγησε σε έναν ανελέητο ανταγωνισμό ανάμεσα στις πολυεθνικές εταιρείες για τις αγορές, αλλά οι ίδιες οι αγορές συνέχιζαν να λιμνάζουν. Ως απάντηση, είχαμε τη μετεγκατάσταση κάποιων βιομηχανικών δραστηριοτήτων σε άλλες περιοχές, μακριά από το ευρωπαϊκό κέντρο. Αυτό οδήγησε σε περαιτέρω αποτελμάτωση τις τοπικές ευρωπαϊκές αγορές, με συνέπεια την ανάδυση της πολιτικής των τραπεζικών πιστώσεων ως πολιτικής που στόχευε στην αναζωογόνηση αυτών των αγορών. Έτσι άρχισε να αναδύεται και το χρηματοοικονομικό κεφάλαιο, σε ένα πλαίσιο ολιγοπωλιακών συγχωνεύσεων και στασιμότητας των βιομηχανικών κεφαλαίων. Αλλά από τη φύση τους τα χρηματοοικονομικά κεφάλαια δεν μπορούν να παραγάγουν υπεραξία – κατά συνέπεια, το μόνο που μπορεί να κάνει το χρηματοοικονομικό κεφάλαιο ως σύνολο είναι να αναδιανείμει ένα περιορισμένο ποσοστό του πλούτου μεταξύ των μερών του, όσον αφορά δε την υπόλοιπη κοινωνία αυτή η αναδιανομή γίνεται από πολύ λίγο έως καθόλου. Και η οικονομική/χρηματοοικονομική παγκοσμιοποίηση οδηγείται έτσι στα όριά της.

6. Ο περιορισμένος πλούτος και τα όρια της οικονομικής παγκοσμιοποίησης σήμαιναν ότι διαμορφωνόταν μια πραγματικότητα που θα είχε συγκεκριμένα θύματα.

7. Ποια είναι τα θύματα της οικονομικής παγκοσμιοποίησης στις δυτικές καπιταλιστικές κοινωνίες; Τρία είναι τα πιο σημαντικά, όλα σε τοπικό, εθνικό-κρατικό επίπεδο.

8. Πρώτον, από τη στιγμή που η οικονομική παγκοσμιοποίηση συνεπάγεται την ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων, έχουμε δει μια επίθεση στα ενδογενή μη μονοπωλιακά κεφάλαια (δηλαδή τα μικρά και μεσαία τοπικά κεφάλαια).

9. Δεύτερον, από τη στιγμή που η οικονομική παγκοσμιοποίηση συνεπάγεται την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, έχουμε δει μια επίθεση στους καταναλωτές σε τοπικό, εθνικό-κρατικό επίπεδο (αναφορικά με τις τιμές και την ποιότητα των προϊόντων).

10. Τρίτον, από τη στιγμή που η οικονομική παγκοσμιοποίηση συνεπάγεται την ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων, έχουμε δει μια επίθεση στο ενδογενές εργατικό δυναμικό, πάλι σε τοπικό, εθνικό-κρατικό επίπεδο.

11. Η οικονομική παγκοσμιοποίηση έχει εξελιχθεί σε μια σειρά από νέες εμπορικές συμφωνίες που έχουν σαρώσει κάθε ρυθμιστικό κανονισμό – ως εκ τούτου, έχει χαθεί κάθε προστασία που θα μπορούσε να παρέχεται σε αυτά τα τρία θύματα για να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους.

12. Σύμφωνα με τον Joseph Stiglitz, το ελεύθερο εμπόριο έχει λειτουργήσει ως υποκατάστατο μιας «τέλειας» παγκόσμιας ενοποίησης (ή ως υποκατάστατο για την πολιτική παγκοσμιοποίηση) – εάν το ελεύθερο εμπόριο αφηνόταν ελεύθερο να ακολουθήσει τη λογική του πορεία, θα βλέπαμε την εξίσωση όλων των μισθών παγκοσμίως. Κι αυτή η εξίσωση θα σήμαινε ότι όλοι οι μισθοί θα έπρεπε να κατέβουν στο επίπεδο του «κινεζικού κόστους» εργασίας.

13. Παρομοίως, εάν η οικονομική παγκοσμιοποίηση αφηνόταν ελεύθερη να ακολουθήσει τη λογική της πορεία, όλες οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις θα μαράζωναν και τελικά θα εξαφανίζονταν (οι μεγάλες τράπεζες δανείζουν τις μεγάλες επιχειρήσεις).

14. Η οικονομική παγκοσμιοποίηση, συνεπώς, έχει οδηγήσει σε μια γενικευμένη οικονομική ανισότητα στον δυτικό καπιταλιστικό κόσμο. Και με τη σειρά του, αυτό έχει γεννήσει μια ισχυρή αντίδραση απέναντί της, ιδίως εκ μέρους του ενδογενούς μη μονοπωλιακού κεφαλαίου και τμημάτων της κοινωνίας των πολιτών (είτε ως εργαζομένων είτε ως καταναλωτών). Τέτοιου είδους αντίδραση είναι αναπόφευκτη σε τοπικό, εθνικό-κρατικό επίπεδο.

15. Ακριβώς η τριπλή επίθεση της οικονομικής παγκοσμιοποίησης σε τοπικό, εθνικό-κρατικό επίπεδο έχει φέρει την εθνο-κρατική πολιτική στο κέντρο της πολιτικής ζωής: πολύ φυσιολογικά, κάτι τέτοιο σημαίνει τόσο ότι η εθνο-κρατική πολιτική επαναβεβαιώνεται όσο και ότι οι τάξεις των ελίτ που την εξέφραζαν έως τώρα περιέρχονται σε κρίση.

16. Σε αυτό το σημείο, η συνολική κατάσταση μπορεί να περιγραφεί περιληπτικά ως εξής: α) Η οικονομική παγκοσμιοποίηση έχει πολύ συγκεκριμένα όρια στην αναδιανομή των κερδών, προκαλώντας σύγκρουση μεταξύ κερδισμένων και χαμένων, β) Ως συνέπεια, οι δυνάμεις της οικονομικής παγκοσμιοποίησης έχουν έρθει αντιμέτωπες με τα πολιτικά κομματικά συστήματα των εθνών-κρατών – τα τελευταία τα απασχολεί η ίδια τους η επιβίωση (η εσωτερική οικονομική κρίση και η επιβολή μέτρων λιτότητας τα έχουν καταστήσει ασταθή), γ) Αυτό συνεπάγεται την αντίθεση ανάμεσα στα τοπικά πολιτικά κομματικά συστήματα και στις κοινωνίες των πολιτών – με δεδομένη και την πολιτισμική επίδραση της μετανάστευσης, έχουμε δει την ανάδυση μιας λαϊκής εθνικής (ή και εθνικιστικής) συνείδησης που διεκδικεί τόσο την εθνική της ταυτότητα όσο και την εθνική κυριαρχία απέναντι στην παγκοσμιοποίηση.

17. Στον βαθμό που είναι ακριβής αυτή η ερμηνεία της γενικής κατάστασης, λίγο πολύ επαληθεύει την εκτίμηση του Eric Hobsbawm όσον αφορά το τι είχε να περιμένει κανείς από τον 21ο αιώνα. Περιληπτικά, ο ιστορικός είχε προβλέψει τα εξής: α) Ότι επρόκειτο να δούμε τη σύγκρουση μεταξύ παγκοσμιοποίησης και εθνών-κρατών να έρχεται στο προσκήνιο, β) Ότι οι πολιτικές των εθνών-κρατών δεν θα επιτρέπουν την ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων, κι αυτό θα οφείλεται τόσο σε οικονομικούς όσο και σε πολιτισμικούς λόγους, γ) Δεν θα επιτρέπουν, επίσης, στις αγορές να καθορίζουν τις οικονομικές τους πολιτικές, δ) οι πολιτικές των εθνών-κρατών και οι εθνικές κουλτούρες θα λειτουργήσουν ως αντίβαρο στην παγκοσμιοποίηση (βλ. Eric Hobsbawm, “After the XXth Century: A World in Transition”, https://pulsemedia.org/2014)

. 18. Ίσως να είναι υπερβολικό να υποθέσουμε ότι θα γίνουμε μάρτυρες μιας μετωπικής σύγκρουσης μεταξύ εθνο-κρατικής πολιτικής και δυνάμεων της παγκοσμιοποίησης – ας μην ξεχνάμε ότι σημαντικά τμήματα των ελίτ που αντιπροσωπεύουν εθνο-κρατικές πολιτικές συνδέονται αυτές οι ίδιες με συμφέροντα της παγκοσμιοποίησης. Πιο ακριβές θα ήταν να υποθέσουμε ότι τα πολιτικά κομματικά συστήματα των εθνών-κρατών θα προσπαθήσουν να κρατήσουν κάποια ισορροπία μεταξύ των απαιτήσεων του παγκόσμιου χρηματοοικονομικού κεφαλαίου από τη μια μεριά, και των απαιτήσεων της κοινωνίας των πολιτών από την άλλη.

19. Μια τέτοια προσπάθεια για την απλή διατήρηση ισορροπίας θα έχει ως συνέπεια –κάτι που ήδη συμβαίνει– την αντίδραση της κοινωνίας των πολιτών των εθνών-κρατών. Το 2011, ο Joseph Nye παρατηρούσε ήδη μια «διάχυση εξουσίας», όπως την ονόμαζε, από το κεντρικό έθνος-κράτος προς «μη κρατικούς παράγοντες» της κοινωνίας των πολιτών. Αυτοί οι «μη κρατικοί παράγοντες» χρησιμοποιούσαν την «επανάσταση της πληροφορίας» –τα social media– για να διεκδικήσουν τα αιτήματά τους. Πάνω απ’ όλα, κι όπως θα δούμε στη συνέχεια, τέτοιους είδους λαϊκές πρακτικές έφεραν το εθνικό (ή «εθνικιστικό») παράδειγμα στο επίκεντρο (και πρβλ. Kenneth Waltz, που έχει επίσης ερευνήσει την πηγαία, αυθόρμητη τάση του κόσμου να προστατεύει την εθνική, πολιτισμική του ταυτότητα στο πλαίσιο του έθνους-κράτους). Η ανάδυση λαϊκών κινημάτων ενάντια στις ελίτ (τόσο στην κυρίαρχη πολιτική όσο και στις παρυφές της) εκφράζει τον θυμό μιας κοινωνίας των πολιτών που βλέπει τον εαυτό της ως θύμα της παγκοσμιοποίησης, του ελεύθερου εμπορίου και της μετανάστευσης. Αυτός ο θυμός είναι που γέννησε το Κίνημα υπέρ του Brexit και το Κίνημα Τραμπ.

Γ – ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΥΠΕΡ ΤΟΥ BREXIT

1. Το Κίνημα υπέρ του Brexit ουσιαστικά ήταν μια ψήφος υπέρ της αυτοδιάθεσης του έθνους-κράτους (βλ. το κείμενό μας “Το κίνημα υπέρ του Brexit – Αναζωογόνηση της εθνικής συνείδησης στον 21ο αιώνα”, που αναρτήθηκε, μεταξύ άλλων, στις σελίδες @Anaktisis Ta Nea, @Britons Against The EU, κτλ., 12.06.2016).

2. Τον Ιούλιο του 2016, σε ένα άρθρο με τίτλο “Some Musings on Brexit’s Impact”, ο Dr. Jerome-Booth έγραφε: «Το Brexit δεν αφορά μόνο το Ηνωμένο Βασίλειο. Είναι μια ψήφος μη εμπιστοσύνης στο ευρώ και στις τρέχουσες θεσμικές ρυθμίσεις της ΕΕ, που είναι πολιτικά μη βιώσιμες και ανταποκρίνονται ανεπαρκώς σε δημοκρατικά αιτήματα». Και κατέληγε: “Οι αρνητικές αποδόσεις των ομολόγων είναι ένα ατύχημα που απλώς περιμένουμε να συμβεί. Οι αγορές βρίσκονται σε αχαρτογράφητα νερά. Τα εκλογικά σώματα σε όλη την Ευρώπη κοιτούν προς το Ηνωμένο Βασίλειο και μπορεί να ενθαρρυνθούν ώστε να θελήσουν το ίδιο …» (βλ. www.newspartaam.com). Ομοίως, και γράφοντας την ίδια περίοδο, ο John Gray παρατηρούσε: «Ο τρόμος της μετάδοσης που έχει αδράξει τις Βρυξέλλες έχει γερές βάσεις. Εάν διεξάγονταν δημοψηφίσματα τύπου Brexit στη Σουηδία, στη Δανία ή στην Τσεχική Δημοκρατία, για παράδειγμα, είναι πιθανόν ότι η ΕΕ θα επιβίωνε. Αλλά εάν έστω και μία χώρα της ζώνης του ευρώ απειλήσει να ακολουθήσει το παράδειγμα της Βρετανίας, το αποτέλεσμα θα είναι μια υπαρξιακή απειλή κατά του ευρώ … Έχουν ήδη υπάρξει δυσοίωνοι κραδασμοί». (βλ. “The strange death of liberal politics”, “New Statesman”, 5.7.2016).

3. Τεράστιες μάζες ανθρώπων σε όλη την Ευρώπη θα συμφωνούσαν απόλυτα ότι η ΕΕ ήταν «ένα αποτυχημένο πείραμα», και ιδίως με το δεδομένο της μετανάστευσης. Ο Βρετανός βουλευτής Jacob Rees-Mogg, σχολιάζοντας το Brexit, εξέφρασε κάτι που έχει καταστεί μαζική συνειδητοποίηση όταν δήλωσε ότι η ΕΕ είναι ένα «Αποτυχημένο Κράτος» (βλ. https://heatst.com, 15.6.2016). Ξέρουμε ότι μια τέτοιου είδους «αποτυχία» ισχύει για τουλάχιστον τρεις πτυχές της ευρωπαϊκής πολιτικής: τη γεωργία, το ευρώ και, φυσικά, τη μετανάστευση.

4. Η ΕΕ ως «Αποτυχημένο Κράτος» θα μπορούσε να έχει ως συνέπεια μια βαθιά κοινωνικο-πολιτική και πολιτισμική πόλωση σε όλη την έκταση του οικονομικού, του πολιτικού και του πολιτισμικού επιπέδου – τόσο στη Βρετανία όσο και σε διάφορα κράτη-μέλη της ΕΕ. Συγκεκριμένα, στο πολιτικό επίπεδο οι λαϊκές μάζες (τμήματα των μεσαίων και των εργατικών τάξεων) είναι πιθανό να οχυρωθούν ενάντια στις πολιτικές ελίτ – με αυτές τις τελευταίες να συσπειρώνονται γύρω από μια Αριστερή-Φιλελεύθερη συμμαχία. Την ίδια στιγμή, γενικά μιλώντας, οι ίδιες οι λαϊκές μάζες είναι πιθανό να δημιουργήσουν συμμαχίες με στοιχεία του εθνικού κοινωνικού κεφαλαίου. Σε πολιτισμικό επίπεδο, μια αναδυόμενη λαϊκή εθνικιστική συνείδηση θα οχυρωθεί ενάντια στην ιδεολογία και την πρακτική του πολυπολιτισμού και την επιβολή της «πολιτισμικής χειραγώγησης» (βλ., για παράδειγμα, το έργο του I.R. Karolewski), ιδιαίτερα όσον αφορά το φαινόμενο της μετανάστευσης.

5. Η λαϊκή εθνικιστική συνείδηση που εγγράφεται στην ιδεολογία του «Ευρωσκεπτικισμού» θα εκφραστεί κυρίως μέσα από τα social media. Ο γενικός της λόγος, ο οποίος εκφράζει μια συμμαχία ανάμεσα σε τμήματα της κοινωνίας των πολιτών και στο εθνικό κοινωνικό κεφάλαιο, θα είναι μια εθνικιστική συνείδηση «πολιτικά μη ορθή». Από την άλλη, οι δυνάμεις υπέρ της ΕΕ θα εκφράζονται κυρίως μέσω των κυρίαρχων ΜΜΕ, όπως είναι το BBC, το CBS News, κτλ. Η γενική τους ιδεολογία, η οποία εκφράζει μια συμμαχία ανάμεσα στο παγκόσμιο χρηματοοικονομικό κεφάλαιο, στη γραφειοκρατία της ΕΕ και στη Συμμαχία Αριστεράς-Φιλελευθερισμού, θα είναι μια «πολιτικά ορθή», υπερ-εθνική πολιτική.

6. Σημαντικά στοιχεία μιας τέτοιας πόλωσης είναι πιθανό να αναπαραχθούν με τον δικό τους τρόπο και στις ΗΠΑ – σε έναν βαθμό, το Κίνημα υπέρ του Brexit και το Κίνημα Τραμπ θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως διαλεκτικώς αλληλεπιδρώντα συγκοινωνούντα δοχεία.

Δ – ΑΠΟ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΥΠΕΡ ΤΟΥ BREXIT ΣΤΟ «ΝΑ ΞΑΝΑΚΑΝΟΥΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΤΗΝ ΑΜΕΡΙΚΗ»

1. Και το Κίνημα υπέρ του Brexit και ο πατριωτικός λόγος του Τραμπ εκφράζουν παρόμοια συμπτώματα – συμπτώματα μιας «βαθιάς κοινωνίας» που βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Όπως σχολίαζαν αναλυτές από τη Βρετανία πολύ πριν από τις εκλογές στις ΗΠΑ: «Ο Τραμπ πατάει κάποια κουμπιά από αυτά που ανάγκασαν τη βρετανική κυβέρνηση να αλλάξει κατεύθυνση λιγότερο από δύο μήνες πριν» (βλ. “British Politics After Brexit”, 16.8.2016). Και τα δύο φαινόμενα προοιωνίζονται μια καινούρια, ριζοσπαστική πολιτική διαφωνίας (αν και με μορφή παιδικής ασθένειας, τουλάχιστον έως τώρα).

2. Μετά τη νίκη του Τραμπ, ο Gerard Araud –πρεσβευτής της Γαλλίας στις ΗΠΑ– σχολίαζε: «Ένας κόσμος καταρρέει μπροστά στα μάτια μας». Ο Martin Schulz μίλησε για «άλλη μία νύχτα Brexit» πηγαίνοντας πιο πέρα και υπαινισσόμενος ότι ένα «κύμα διαμαρτυρίας» σαρώνει την καθεστηκυία πολιτική. Ο John Petley υποστήριξε ότι η αντίθεση του Τραμπ προς τη μαζική μετανάστευση και η επιθυμία του για μια καλύτερη σχέση με τη Ρωσία «θα σπρώξουν την ΕΕ σε μια κρίση μεγαλύτερη και βαθύτερη απ’ ό,τι η ψήφος υπέρ του Brexit» (βλ. “Campaign for an Independent Britain”, 15.11.2016).

3. Η νίκη του Τραμπ προέκυψε από μια τριπλή κρίση: α) την κρίση της οικονομικής παγκοσμιοποίησης (ιδίως αναφορικά με τον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ-Κίνας), β) την επακόλουθη οικονομική και πολιτισμική κρίση μιας όλο και περισσότερο εξαθλιωνόμενης μεσαίας τάξης, γ) τη λαϊκή δυσφορία για τη συμμαχία Αριστεράς-Φιλελευθέρων και την έκφρασή της από τις ελίτ του Δημοκρατικού Κόμματος.

4. Όπως και στην περίπτωση του Κινήματος υπέρ του Brexit, η λαϊκή υποστήριξη προς τον Τραμπ –αν και προερχόμενη από ποικίλα κοινωνικά ρεύματα– συμπτύχθηκε και εδραιώθηκε από έναν πυρήνα ανθρώπων που πολεμούσαν για την ελευθερία του λόγου (η οποία έχει περιοριστεί από την «πολιτική ορθότητα» και τη νομοθεσία εναντίον της «ρητορικής του μίσους»), για την απελευθέρωση από την κυριαρχία των ελίτ, και ενάντια σε μια αχαλίνωτη παγκοσμιοποίηση που σπρώχνει στο περιθώριο την Αμερική ως έθνος-κράτος (και άρα αυτή η ομάδα διεκδικεί έναν συγκεκριμένου είδους «προστατευτικό απομονωτισμό»).

E – ΕΘΝΟ-ΚΡΑΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ: Η ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΕ – ΟΙ ΔΟΜΙΚΕΣ ΤΗΣ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ

1. Ακριβώς στο γενικό πλαίσιο που περιγράφηκε παραπάνω πρέπει να κατανοήσει κανείς τον τωρινό τρόπο λειτουργίας της ΕΕ. Γιατί αυτό το πλαίσιο έχει οδηγήσει την ΕΕ σε μια σειρά εσωτερικών δομικών (ή θεσμικών) αντιφάσεων. Η πρώτη αντίφαση που αναδύεται είναι αυτή ανάμεσα στο Συμβούλιο της Ευρώπης, από τη μια πλευρά, και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και κάποιες κυρίαρχες ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου από την άλλη.

2. Αν και λέγεται ότι το Συμβούλιο είναι το όργανο που πρέπει να καθορίζει την πολιτική κατεύθυνση της ΕΕ, στην πραγματικότητα αυτή που έχει προσπαθήσει να ασκήσει την εξουσία της πέραν και έξω του Συμβουλίου είναι η Επιτροπή.

3. Τον Αύγουστο του 2016, ο Πρόεδρος της Επιτροπής διεκδίκησε την απόλυτη εξουσία επί αυτού του θεσμού προσπερνώντας τα συμφέροντα των εθνών-κρατών, όπως αντιπροσωπεύονται από το Συμβούλιο. Ο Γιούνκερ επέμενε ότι όλοι οι Επίτροποι έπρεπε να δουλέψουν «εντελώς ανεξάρτητα και χωρίς να ζητούν ή να δέχονται οδηγίες από καμία κυβέρνηση ή άλλον θεσμό, σώμα, γραφείο ή οντότητα κι έχοντας κατά νου μόνο το γενικό συμφέρον της Ένωσης» (βλ. EurActiv.com, 2.8.2016). Με άλλα λόγια, μετά το φαινόμενο Brexit, ο Juncker διακήρυττε την απόλυτη αυτονομία της Επιτροπής έναντι των υπόλοιπων θεσμών της ΕΕ, και ιδιαίτερα όσον αφορά το Συμβούλιο.

4. Στο εσωτερικό του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, οργανωμένες δυνάμεις –με δυνάμεις ενσωματωμένες σε συγκεκριμένες κοινοβουλευτικές ομάδες και επιτροπές– υποβοηθούν και προωθούν τα ηγεμονικά συμφέροντα της Επιτροπής. Ως απάντηση στο Brexit, ο Guy Verhofstadt –ηγέτης της Συμμαχίας των Φιλελεύθερων και των Δημοκρατών– υποστήριξε ότι είτε θα πρέπει να υπάρξει ένα ευρωπαϊκό «υπερ-κράτος» είτε θα δούμε το τέλος της ΕΕ. Παρομοίως, ο Schulz κάλεσε την ΕΕ να αναλάβει μεγαλύτερο έλεγχο και να γίνει «η Κυβέρνηση» της Ευρώπης. Η «αληθινή κυβέρνησή» του πρόκειται, μεταξύ άλλων, να βάλει τέλος στα εθνικά βέτο απέναντι στην εξωτερική πολιτική της ΕΕ.. «Χρειαζόμαστε» είπε ο Schulz «ένα φιλόδοξο και ισχυρό τραστ και όχι μια άτολμη κουρελού. Πρέπει να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε ώστε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μετασχηματιστεί σε μια αληθινή Ευρωπαϊκή Κυβέρνηση». Όπως και ο Verhofstadt, ο Schulz πίεσε για ένα ομοσπονδιακό σύστημα. Το οποίο θα είχε στόχο να περιορίσει τις εθνικές κυβερνήσεις σε ένα «δεύτερο σώμα» μετά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (και σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να δει κανείς την αυξανόμενη πίεση για μια συλλογική αμυντική στρατιωτική δύναμη εκ μέρους της ΕΕ – τον Νοέμβριο του 2016, το Βερολίνο υποστήριξε ανοιχτά την πρόσκληση του Juncker για τη συγκρότηση ευρωπαϊκού στρατού).

5. Αυτή η στρατηγική τοποθέτηση εκ μέρους της Επιτροπής και ομάδων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχει έρθει σε άμεση αντίθεση με τα συμφέροντα του Συμβουλίου. Εκπροσωπώντας το, ο Tusk δήλωσε ότι η Επιτροπή, έχοντας εμμονή με την άμεση και ολοκληρωτική ενοποίηση, δεν είχε προσέξει ότι «ο μέσος πολίτης» της ΕΕ δε μοιράζεται τον ίδιο ενθουσιασμό.

6. Βλέπουμε, συνεπώς, μια πολύ σημαντική σύγκρουση ανάμεσα στα ομοσπονδιακά συμφέροντα της Επιτροπής, από τη μια μεριά, και στα συγκεκριμένα συμφέροντα των μελών εθνών-κρατών από την άλλη, όπως αυτά εγγράφονται στις δομικές λειτουργίες του Συμβουλίου. Οι πολιτικοί αρχηγοί αυτών των εθνών-κρατών δεν είχαν άλλη επιλογή από το να ανταποκριθούν στις πραγματικές ανάγκες των συγκεκριμένων κοινωνιών τους και των τοπικών τους κεφαλαίων. Υποστηρίζουμε ότι αυτό συνιστά την πρώτη εσωτερική δομική αντίφαση της ΕΕ.

7. Εάν η πρώτη αντίφαση περιλαμβάνει τις σχέσεις μεταξύ Συμβουλίου και Επιτροπής, η δεύτερη αντίφαση εμφανίστηκε ξεκάθαρα εντός του ίδιου του Συμβουλίου. Πιο συγκεκριμένα, εντός του Συμβουλίου μπορεί κανείς να δει μια σύγκρουση ανάμεσα σε κράτη-μέλη της δυτικής Ευρώπης. Γενικά μιλώντας, η σύγκρουση αφορά το ζήτημα της δημοσιονομικής πειθαρχίας και εκτυλίσσεται μεταξύ κρατών-μελών που αντιπροσωπεύονται στο Συμβούλιο: ενώ η Γερμανία θα ήθελε να επιβάλει μια αυστηρή δημοσιονομική πειθαρχία, η Γαλλία και η Ιταλία πιέζουν για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία. Αυτή η αντίθεση εκδηλώνεται επίσης και σε μια σύγκρουση μεταξύ του ESM (που τάσσεται στο πλευρό της Γερμανίας) και της ΕΚΤ (στο πλευρό όλων των υπολοίπων): ο ESM, μαζί με το «Δημοσιονομικό Σύμφωνο», υπονόμευσε τη δημοσιονομική κυριαρχία κρατών-μελών όπως η Γαλλία και η Ιταλία.

8. Η αντίθεση αυτή ανάμεσα στα κράτη-μέλη της δυτικής Ευρώπης εντός του Συμβουλίου έγινε επίσης εμφανής και όταν προέκυψε το ζήτημα της επιβολής των συντελεστών φορολογίας των επιχειρήσεων. Μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, είδαμε τη Γερμανία (αυτή τη φορά μαζί με τη Γαλλία) να σπρώχνει για έναν ενιαίο φορολογικό συντελεστή για τις επιχειρήσεις σε όλη την ΕΕ. Αυτή η κίνηση είχε στόχο να χτυπήσει τη φορολογική πολιτική εθνών-κρατών όπως η Βρετανία, η Ιρλανδία, το Λουξεμβούργο, η Ολλανδία και το Βέλγιο. Ενώ η Γερμανία και η Γαλλία (μαζί με την Επιτροπή) ήθελαν συναίνεση για μια φορολογική πολιτική που θα επιβάλλεται «από πάνω», τα έθνη-κράτη πίεσαν για μια φορολογική πολιτική που θα καθορίζεται από τα ιδιαίτερα, εξειδικευμένα συμφέροντα του καθενός – κι έτσι στήθηκε το σκηνικό για έναν φορολογικό πόλεμο.

9. Υπάρχει και μια τρίτη αντίφαση στο εσωτερικό των δομών της ΕΕ: εκδηλώνεται και πάλι στον τρόπο λειτουργίας του Συμβουλίου (αλλά αναπόφευκτα περιλαμβάνει και τις παρεμβάσεις της Επιτροπής και των κύκλων της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο). Εδώ βλέπουμε μια σύγκρουση ανάμεσα στις δυτικές «ελίτ των Βρυξελλών» και στα κράτη-μέλη της Ανατολικής Ευρώπης, μαζί με τους συμμάχους τους. Ενώ τα κράτη-μέλη που συγκροτούν τις «ελίτ των Βρυξελλών» πιέζουν για μια κεντρομόλο «ενοποίηση» των δομών της ΕΕ, οι υπόλοιποι αγωνίζονται για μια φυγόκεντρο «αποκέντρωση». Το χάσμα αφορά επίσης, όπως είναι γνωστό, και το απολύτως μείζον μεταναστευτικό ζήτημα. Η αντίθεση που καταδείξαμε προηγουμένως μεταξύ Επιτροπής και Συμβουλίου (ως δύο ξεχωριστών θεσμών) γύρω από το θέμα της ομοσπονδιοποίησης της ΕΕ, διαχέεται με τη μορφή μιας σύγκρουσης Ανατολής-Δύσης μεταξύ εθνών-κρατών μέσα στο ίδιο το Συμβούλιο.

10. Αμέσως μετά τα αποτελέσματα του δημοψηφίσματος για το Brexit, τα κράτη-μέλη της Ανατολικής Ευρώπης συσπειρώθηκαν για να εμποδίσουν την περαιτέρω αφαίρεση εξουσιών από αυτά και τη συγκέντρωσή τους στην «ελίτ των Βρυξελλών». Στην αιχμή των «εξεγερμένων» πρώην σοβιετικών κρατών-μελών ενάντια στην «παλιά φρουρά», που οργανώθηκε γύρω από τη Γερμανία και τους γραφειοκράτες της ΕΕ που διαρκώς καλούσαν για «περισσότερη Ευρώπη», βρέθηκε η Πολωνία. Τον Οκτώβριο του 2016, η Beata Szydlo –η Πολωνή πρωθυπουργός και ηγέτις της Ομάδας του Βίζεγκραντ– κατηγόρησε την Επιτροπή για «ανάμειξη κατά υπέρβαση των αρμοδιοτήτων της» (ξέρουμε ότι αυτά τα πρώην σοβιετικά έθνη-κράτη έβλεπαν πάντα τη Βρετανία ως τον βασικότερο ευρωσκεπτικιστή σύμμαχό τους στις προσπάθειές τους να περιορίσουν τον συγκεντρωτικό έλεγχο εκ μέρους των Βρυξελλών). Η ίδια η Αυστρία συμμάχησε με αυτή τη συσπείρωση εθνών-κρατών εναντίον των Βρυξελλών – δεν είχε άλλη επιλογή: ο Norbert Hofer, ηγέτης του Κόμματος της Ελευθερίας της Αυστρίας, για παράδειγμα, πιέζει διαρκώς για τη διεύρυνση της Ομάδας του Βίζεγκραντ μεταξύ των εθνών-κρατών της ΕΕ.

11. Αυτές οι δομικές αντιθέσεις που υπάρχουν μεταξύ θεσμών της ΕΕ αλλά και στο εσωτερικό τους ανάγκασαν τη Γερμανία, την ηγεμονική δύναμη της ΕΕ, να προσπαθήσει να κρατήσει ισορροπίες ανάμεσα στα συγκεκριμένα συμφέροντα πολιτικών ηγετών των εθνών-κρατών της ΕΕ, από τη μια, και στη γραφειοκρατία της ΕΕ που πιέζει για ένα πολυπολιτισμικό υπερ-κράτος από την άλλη. Έτσι, προετοιμαζόμενη για τη σύσκεψη της Μπρατισλάβας τον Σεπτέμβριο του 2016, η Μέρκελ δήλωνε ότι τα κράτη-μέλη της ΕΕ θα πρέπει «να βρουν και να αναπτύξουν μια νέα ισορροπία στην ΕΕ των 27 μελών» (βλ. Euranet Plus, 26.8.2016).

ΣΤ – Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ

1. Το Κίνημα υπέρ του Brexit, η νίκη του Τραμπ και οι εσωτερικές δομικές αντιφάσεις της ΕΕ δείχνουν όλα προς μια νέα, ριζοσπαστική «πολιτικοποίηση» των αντιφάσεων της ίδιας της παγκοσμιοποίησης. Αλήθεια είναι ότι η οικονομική, συγκεκριμένα, κρίση της παγκοσμιοποίησης είναι ο πιο σημαντικός αντικειμενικός παράγοντας που καθορίζει την εξέλιξη των γεγονότων. Αλλά είναι απολύτως αναγκαίο να καταλάβουμε ότι αυτός ο απολύτως αντικειμενικός καθοριστικός παράγοντας έχει ο ίδιος καθορίσει ως κυρίαρχη την «πολιτική στιγμή» (και, τελικά, την «πολιτισμική στιγμή»).

2. Αυτό που υποστηρίζουμε μπορεί να ακούγεται παράδοξο («Είναι η οικονομική κρίση, ηλίθιε!») ή «προφανές» (σίγουρα όλες οι οικονομικές κρίσεις μεταφράζονται σε πολιτικές συγκρούσεις). Αλλά έτσι χάνουμε το ζωτικό σημείο της τωρινής συγκυρίας. Αυτό που λέμε είναι ότι όλες εκείνες οι τεράστιες μάζες ανθρώπων που αντιδρούν στην παγκοσμιοποίηση με έναν σχετικά αποτελεσματικό τρόπο αντιλαμβάνονται την οικονομική κρίση ως προϊόν πολιτικών στρατηγικών των ελίτ που εφαρμόζονται στις ίδιες τους τις χώρες. Οι κοινωνίες των πολιτών της ΕΕ βλέπουν τα δεινά τους ως προϊόν των πολιτικών της ίδιας της ΕΕ. Σημαντικά τμήματα των ευρωπαϊκών λαών, συνεπώς, αντιδρούν με έναν τρόπο που είναι, πολύ συγκεκριμένα, πολιτικο-πολιτισμικός.

3. Οι ευρωπαϊκές λαϊκές μάζες σταδιακά έφτασαν να συνειδητοποιήσουν τα εγγενή όρια οποιωνδήποτε οικονομίστικων αγώνων – τέτοιου είδους αγώνες έχουν την τάση να διαιρούν τον κόσμο με άπειρους τρόπους (ανά βιομηχανικό κλάδο˙ με όρους ιδιωτικού/δημόσιου τομέα˙ με όρους εργαζόμενων/ανέργων κτλ).

4. Η ελεύθερη κυκλοφορία κεφαλαίων, αγαθών και ανθρώπων εντός ενός έθνους-κράτους έχει αναγκάσει τις λαϊκές μάζες να αντιδράσουν ενώνοντας τις δυνάμεις τους γύρω από μια κεντρική, συνδετική ιδεολογία ενάντια στα πολιτικά κατεστημένα – δηλ. γύρω από μια εθνική συνείδηση που ενώνει όλα τα θύματα της παγκοσμιοποίησης σε επίπεδο έθνους-κράτους. Αναπόφευκτα, αυτό έχει φέρει στο προσκήνιο το έθνος-κράτος κι έχει τοποθετήσει την πολιτική στο επίκεντρο.

5. Γνωρίζουμε καλά το ιδεολογικό περιεχόμενο αυτής της λαϊκής «πολιτικοποίησης» ενάντια στην παγκοσμιοποίηση και στην ΕΕ όπως εκδηλώνεται σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο – οι οργανωμένες δυνάμεις του «ευρωσκεπτικισμού» κάνουν ξεκάθαρα αισθητή την παρουσία τους σε χώρες όπως η Ολλανδία (Κόμμα για την Ελευθερία), η Αυστρία (Κόμμα της Ελευθερίας), η Δανία (Κόμμα του Λαού), η Σουηδία (Σουηδοί Δημοκράτες), η Φινλανδία (Κόμμα των Φινλανδών), η Γαλλία (Εθνικό Μέτωπο), η Ιταλία (Κίνημα των Πέντε Αστέρων) και ούτω καθεξής. Παράλληλα, οργανωμένες «ευρωσκεπτικιστικές» δυνάμεις έχουν έρθει στο προσκήνιο και σε πρώην σοβιετικά έθνη-κράτη – για παράδειγμα: Πολωνία (κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη), Ουγγαρία (από τον Φιντές έως τον Τζομπίκ), Τσεχική Δημοκρατία (Πολιτικό Δημοκρατικό Κόμμα, αλλά επίσης και το Dawn (Αυγή) και το Κόμμα της Ελευθερίας και της Άμεσης Δημοκρατίας), Σλοβακία (Κόμμα της Ελευθερίας και της Αλληλεγγύης, Εθνικό Σλοβακικό Κόμμα, Κόμμα του Λαού, κ.ά.).

6. Όπως θα δούμε στη συνέχεια, κάποιες από αυτές τις πολιτικές οργανώσεις έχουν καταλήξει να υιοθετήσουν μια αντι-ευρωενωσιακή και/ή αντι-μεταναστευτική πολιτική, δεδομένης της εκτεταμένης πίεσης «από τα κάτω» στις αντίστοιχες κοινωνίες τους. Οι πιο πολλές, ούτως ή άλλως, είναι εθνικιστικές ή σχεδόν εθνικιστικές ως προς τον προσανατολισμό τους. Όλες είναι εναντίον της ΕΕ, είτε με τη μορφή ενός «ήπιου ευρωσκεπτικισμού» (επιδιώκοντας να περιορίσουν τις παρεμβατικές εξουσίες των Βρυξελλών) είτε με τη μορφή ενός «σκληρού ευρωσκεπτικισμού» (επιδιώκοντας την έξοδο από την ΕΕ). Και όλες θέλουν να περιορίσουν ή να μπλοκάρουν εντελώς την εισροή μεταναστών (και ιδίως των μουσουλμάνων).

7. Αλλά είναι απολύτως σημαντικό να τονίσουμε ότι αυτές οι πολιτικές οργανώσεις δεν αντιλαμβάνονται και δεν εκφράζουν πλήρως την «πολιτικοποίηση» των λαϊκών μαζών ενάντια στην ΕΕ/παγκοσμιοποίηση. Μια γενικευμένη πολιτική «αίσθηση» ίπταται πάνω από όλη την Ευρώπη και σηματοδοτεί μια καινούρια, εναλλακτική εθνικιστική συνείδηση που, εκούσα-άκουσα, τοποθετεί τη λαϊκή πολιτική και λαϊκή εθνική κουλτούρα στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής – υποβιβάζει, συνεπώς, την οικονομία σε δεύτερη θέση (αλλά χωρίς καθόλου να ξεχνά το «οικονομικό» ζήτημα). Και είναι καχύποπτη απέναντι σε όλες τις καθεστηκυίες πολιτικές ελίτ (και ειδικά απέναντι στους «επαγγελματίες» καριερίστες πολιτικούς).

8. Ο περιορισμός ή η «πειθάρχηση» μιας τέτοιας αυθόρμητης λαϊκής αίσθησης μέσα στα όρια οποιασδήποτε επίσημης πολιτικής οργάνωσης ή στα όρια της απλής άσκησης του εκλογικού δικαιώματος έχει αποδειχθεί κάτι αδύνατο (και ως εκ τούτου έχουμε δει την ανάδυση κινημάτων όπως το PEGIDA). Κατά μία σημαντική έννοια, ζούμε μια συγκυρία όπου οι λαϊκές μάζες προπορεύονται σε σχέση με τις επίσημες πολιτικές δομές.

9. Αυτό είναι προφανές στον αυθόρμητο λόγο που αρθρώνουν οι κοινωνίες των πολιτών (όλα τα παραδείγματα που παρουσιάζονται εδώ είναι από τη σελίδα του Facebook “Britons Against The EU”). Ας πάρουμε ως παράδειγμα τα λόγια της Πατρίτσια Μπιντλ, μιας Βρετανίδας εργάτριας που –τον Αύγουστο του 2016– θέλησε να εξηγήσει γιατί ψήφισε υπέρ του Brexit: «Επειδή το να πάρουμε πίσω τη δημοκρατική μας χώρα ήταν πιο σημαντικό για μας απ’ όσο ήταν για τους Remainers, που ανησυχούσαν για τα £ £ £ £ £ £ τους… Άπληστοι ζητιάνοι οι περισσότεροι».

10. Παρομοίως, ο Κέιθ Τέιλορ, που ανήκει στη βρετανική μεσαία τάξη, εξήγησε ότι η απόφασή του να ψηφίσει υπέρ του Brexit βασίστηκε σε συλλογισμούς πολιτικού χαρακτήρα παρά τις πολύ αληθινές οικονομικές συνέπειες – με τα λόγια του: «Η επιχείρησή μου έχει χτυπηθεί από τις ισοτιμίες συναλλάγματος (πολύ, πολύ άσχημα). Είναι ένα τίμημα που αξίζει να πληρώσουμε για το μέλλον των Παιδιών μας».

11. Άλλο ένα πολύ αντιπροσωπευτικό δείγμα αυτού του λόγου έρχεται από κάποιον Ισαάκ Έβανς, έναν Βρετανό που η αντικειμενική ταξική του θέση μάς είναι άγνωστη – τον Αύγουστο του 2016 έγραφε: «Αυτή η νέα ομάδα που ανέλαβε μετά τους ηλιθίους του Remain [“Open Britain”], καλούν το Ην. Βασίλειο να διατηρήσει δεσμούς με την ΕΕ και προωθούν τη μετανάστευση επειδή είναι καλή για τη χώρα, για τους εργοδότες, ναι, φορτία ολόκληρα φτηνού εργατικού δυναμικού, κι όσο περί πατριωτισμού, ε, τι να πει κανείς».

12. Αυτός ο βαθιά πολιτικός λόγος, είτε εκφράζεται αυθόρμητα είτε αρθρώνεται από επίσημες πολιτικές οργανώσεις που θέλουν να τον προσεταιριστούν, είχε συγκεκριμένες συνέπειες στις κατεστημένες πολιτικές ελίτ. Ενόψει μιας τέτοιας «πολιτικοποίησης» της ατζέντας, το κατεστημένο δεν είχε άλλη επιλογή παρά να «πολιτικοποιήσει» κι εκείνο αυτό που αποτελούσε –και αποτελεί– το κύριο διακύβευμα.

13. Η «πολιτικοποίηση» της ατζέντας επαληθεύεται από πολλά μεμονωμένα γεγονότα – εδώ θα αναφερθούμε απλώς σε κάποια παραδείγματα. Μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, ο Γερμανός υπουργών των Οικονομικών Υποθέσεων Sigmar Gabriel προειδοποιούσε ότι στο εξής η Ευρώπη θα είναι μια «ασταθής ήπειρος» – ανάμεσα σε άλλα, δήλωνε: «Το Brexit είναι κάτι κακό, αλλά οικονομικά δεν θα βλάψει όσο φοβούνται κάποιοι – περισσότερο συνιστά ένα ψυχολογικό πρόβλημα, και είναι ένα τεράστιο πολιτικό πρόβλημα».

14. Κατά την προετοιμασία τους για τη Σύνοδο Κορυφής της Μπρατισλάβα του 2016, όλοι οι παράγοντες ενδιαφέρονταν πρωτίστως για τη διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας της ΕΕ – συνεπώς, υιοθέτησαν συγκεκριμένες πολιτικές θέσεις με αυτό τον στόχο: Ο Juncker είδε την πολιτική σταθερότητα της ΕΕ με όρους ευρωενωσιακής «ολοκλήρωσης» ˙ για τον Tusk η πολιτική σταθερότητα είχε να κάνει με τη φροντίδα για τα συμφέροντα των ευρωπαϊκών εθνών-κρατών˙ ο Draghi υποστήριξε ότι η πολιτική σταθερότητα δεν μπορεί να διασφαλιστεί παρά μόνο αν η ΕΕ αντιμετωπίσει το πρόβλημα της κοινωνικής ανισότητας.

15. Προς τα τέλη του Ιουλίου 2016, την κυριαρχία της «πολιτικής στιγμής» επισήμανε και το Γραφείο Ανεξάρτητης Αξιολόγησης του ΔΝΤ: δήλωσε ότι το ΔΝΤ «προσεγγίζει πολιτικά παραπάνω απ’ όσο πρέπει την Ευρωζώνη» (βλ., μεταξύ άλλων, David Maddox, “Express”, 29.7.2016).

16. Η κυριαρχία της «πολιτικής στιγμής» έγινε ακόμα πιο φανερή στον τρόπο με τον οποίο προσπάθησε η ΕΕ να αντιμετωπίσει διάφορα ακανθώδη ζητήματα δίνοντας «πολιτικές λύσεις». Ας σκεφτούμε, καταρχήν, πώς προσπάθησε η ΕΕ να επιλύσει τις διαφορές της με την μετα-Brexit Βρετανία γύρω από την αντιπαράθεση σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων (κάτι που η ΕΕ αντιμετωπίζει ως άρρηκτα συνδεδεμένο με την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, και συνεπώς ως αναπόσπαστο μέρος της «ενιαίας αγοράς» της). Για να καθησυχάσει τους Βρετανούς, ο Juncker προχώρησε ένα βήμα παραπέρα και έδωσε το χαρτοφυλάκιο της «Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης» στον Βρετανό Sir Julian King. Αν και ένα τέτοιο χαρτοφυλάκιο θεωρητικά έχει να κάνει με καθαυτό ζητήματα ασφάλειας, την ίδια στιγμή συμπληρώνει και παρεμβαίνει στο έργο του Δημήτρη Αβραμόπουλου, του Επιτρόπου για τη Μετανάστευση. Πολύ απλά, η καινούρια θέση της Βρετανίας για τη μετανάστευση θα αντιμετωπιστεί μέσω του ζητήματος της «ασφάλειας» που σχετίζεται με την ελεύθερη κυκλοφορία των ανθρώπων (βλ. Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Δελτία Τύπου, 2.8.2016, κ.ά.).

17. Ας σκεφτούμε, δεύτερον, τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκε τελικά η ΕΕ τις περιπτώσεις της Ισπανίας και της Πορτογαλίας, που και οι δύο είχαν παραβεί τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ. Τέλη Ιουλίου του 2016, και σύμφωνα με το Euranet Plus: «Η Επιτροπή απέσυρε την επιβολή προστίμων στην Ισπανία και στην Πορτογαλία για την παραβίαση των δημοσιονομικών κανονισμών της ΕΕ σε μια προσπάθεια να αποτρέψει τον ευρωσκεπτικισμό» (27.7.2016). Ο Επίτροπος Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων, πρώην τροτσκιστής Pierre Moscovici, εξήγησε: «Δεν θεωρούμε ότι μια τιμωρητική προσέγγιση θα ήταν η πιο κατάλληλη σε μια περίοδο που οι λαοί αμφισβητούν την Ευρώπη».

18. Αλλά δεν ήταν μόνο το ευρωενωσιακό κατεστημένο που απάντησε με ξεκάθαρα «πολιτικό» τρόπο σε διάφορα ζητήματα. Ηγέτες εθνών-κρατών επέλεξαν και οι ίδιοι «πολιτικές» στρατηγικές που αγνοούσαν τις συγκεκριμένες οικονομικές συγκυρίες: η πιο αποκαλυπτική περίπτωση ίσως να είναι αυτή της Ουγγαρίας. Έχει παρατηρηθεί ότι η Ουγγαρία, με ένα ποσοστό ανεργίας που υπολογίζεται στο χαμηλό επίπεδο-ρεκόρ του 5.1%, υποφέρει από μια έλλειψη εργατικού δυναμικού που γίνεται τόσο έντονη, ώστε η εκρηκτική αύξηση των μισθών μοιάζει αναπόφευκτη (σύμφωνα με το Bloomberg, 2.8.2016). Κι όμως, όπως είναι γνωστό, η ουγγρική κυβέρνηση έχει υιοθετήσει μια αμετακίνητη στάση ενάντια στη χρησιμοποίηση των μεταναστών ως εργατικού δυναμικού. Ο λόγος γι’ αυτό είναι επίσης γνωστός: έρευνες έχουν δείξει ότι το 90% της ουγγρικής κοινωνίας των πολιτών είναι εναντίον της μετανάστευσης (από όσους συμμετείχαν στο δημοψήφισμα του Οκτωβρίου του 2016, το 98% ψήφισαν κατά του δικαιώματος εισόδου προσφύγων στη χώρα τους).

Ζ – ΤΑ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΣΤΙΣ ΝΕΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΕΣ

1. Η περίπτωση της Ουγγαρίας είναι συμπτωματική μιας ευρύτερης τάσης σε όλη την Ευρώπη: τα κατεστημένα πολιτικά κομματικά συστήματα των ελίτ των εθνών-κρατών, αν και αποτελούν –σε τελική ανάλυση– επέκταση των δομών της ΕΕ, έπρεπε να προσαρμοστούν στις πραγματικότητες που τους επιβλήθηκαν από τις εκάστοτε κοινωνίες τους. Μπορούμε συνεπώς να πούμε ότι, σε κάποιον βαθμό, οι «από τα κάτω» πολιτικές που ενστερνίζεται το ρεύμα του ευρωσκεπτικισμού –και ιδίως τα λαϊκά αισθήματα εναντίον της μετανάστευσης– έχουν κάνει αισθητή την παρουσία τους μέσα στις ίδιες τις δομές και τις πρακτικές των κυρίαρχων πολιτικών κομματικών συστημάτων. Όλα ή τα περισσότερα από αυτά τα πολιτικά κομματικά συστήματα έπρεπε να ανταποκριθούν στον πολιτισμικό εθνικισμό που ξεπήδησε μέσα από τα εκλογικά τους σώματα.

2. Με άλλα λόγια, μπορεί κανείς να πει ότι οι τοπικές κυβερνήσεις των εθνών-κρατών δεν πρέπει να θεωρούνται στατικές, αμετακίνητες οντότητες, απαθείς μπροστά στις κοινωνικές πιέσεις που αμφισβητούν τις πολιτικές τους. Κάτι που ισχύει ακόμα περισσότερο όταν η αμφισβήτηση αυτή είναι καλά οργανωμένη – σε τέτοιες περιπτώσεις, οι κυβερνήσεις των εθνών-κρατών είτε θα αλλάξουν κατεύθυνση είτε θα διακινδυνεύσουν την πτώση τους.

3. Εξαιρετικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του βρετανικού Συντηρητικού Κόμματος – δεν είχε άλλη επιλογή παρά να προσαρμοστεί στη λαϊκή απαίτηση για Brexit. Εάν δεν προσαρμοζόταν αναλόγως, θα έβλεπε την πολιτική του ηγεμονία να αμφισβητείται από τον οργανωμένο πολιτικό λόγο ενός κόμματος όπως το UKIP. Άλλο παράδειγμα είναι αυτό των Κοινωνικών Δημοκρατών της Αυστρίας: όπως μετέδιδε το Reuters τον Αύγουστο του 2016, αυτή η πολιτική οργάνωση βρέθηκε υπό τεράστια πίεση τόσο από τους εταίρους του της Συντηρητικής συμμαχίας όσο και από το Κόμμα της Ελευθερίας (που η αντι-μεταναστευτική και αντι-μουσουλμανική πλατφόρμα του του έδωσαν το 46.2% των ψήφων). Ακόμα και ο Ρέντζι στην Ιταλία, στην προσπάθειά του να εξουδετερώσει την επιρροή πολιτικών δυνάμεων όπως το Κίνημα των Πέντε Αστέρων και η Λίγκα του Βορρά, άσκησε κριτική στον τρόπο λήψης αποφάσεων εκ μέρους της ΕΕ σχετικά με το μεταναστευτικό ζήτημα και με τους κανόνες δημοσιονομικής προσαρμογής (και πάλι, όπως ξέρουμε, το συνταγματικό δημοψήφισμα του Δεκεμβρίου 2016 απέφερε ένα απίστευτο «Όχι» του 59.1% έναντι του 40,9% του «Ναι»).

4. Αλλά η προσαρμογή των κατεστημένων πολιτικών κομματικών συστημάτων είναι πιο εμφανής στο πολιτισμικό πεδίο, και κυρίως αναφορικά με την εισροή μουσουλμάνων μεταναστών.

H – ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ

1. Η ίδια η κυριαρχία της «πολιτικής στιγμής» έχει μεταφραστεί, σε λαϊκό επίπεδο, στην κυριαρχία μιας πολιτικής συνείδησης που περιστρέφεται γύρω από την εθνική κουλτούρα. Αυτό φαίνεται από μια γενικευμένη απόπειρα εκ μέρους διάφορων τμημάτων της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών να υπερασπιστούν την εθνική και πολιτισμική τους ταυτότητα (πράγμα το οποίο έχει γεννήσει ένα μάλλον πολύπλοκο και εκλεπτυσμένο «Κίνημα για την Ευρωπαϊκή Ταυτότητα» – “Identitarian Movement” [2] ανάμεσα σε νέους διανοούμενους οι οποίοι αρθρώνουν έναν «νέο εθνικισμό» που απορρίπτει τον σωβινισμό – σε αυτό θα πρέπει να επιστρέψουμε). Φυσικά, η ανάδυση μιας λαϊκής πολιτισμικής πολιτικής πρέπει να ιδωθεί ως απάντηση στην πολιτισμική επιρροή που έχει η μετανάστευση, που είναι από μόνη της μία διάσταση της παγκοσμιοποίησης.

2. Η διάδοση μιας τέτοιας λαϊκής συνείδησης έχει καταγραφεί από διάφορα “fact tanks” – τον Απρίλιο-Μάιο 2016, το αμερικανικό Pew Research Center διεξήγαγε μια έρευνα για την Ευρώπη γύρω από τα λαϊκά αισθήματα. Μεταξύ άλλων ευρημάτων, στις 8 από τις 10 χώρες που αφορούσε η έρευνα πάνω από το 50% των ανθρώπων είπαν ότι ένιωθαν πως η εισροή «προσφύγων» αύξανε την πιθανότητα τρομοκρατικών επιθέσεων στη χώρα τους. Η έρευνα βρήκε, επίσης, ότι η πλειοψηφία σε χώρες όπως η Ελλάδα (65%), η Ουγγαρία (72%), η Ιταλία (69%), η Ισπανία (50%) και η Πολωνία (66%) «εκφράζει αρνητική στάση τόσο απέναντι στους μουσουλμάνους όσο και απέναντι στους πρόσφυγες».

3. Ανταποκρινόμενες άμεσα σε μια τέτοια πραγματικότητα, οι κατεστημένες ελίτ δεν είχαν άλλη επιλογή παρά να προσαρμόσουν τον πολιτικό τους λόγο και τις πολιτικές τους πρακτικές ανάλογα. Έτσι, σε μια συνέντευξη τύπου στο περιθώριο της Συνδιάσκεψης του G20 τον Σεπτέμβριο του 2016, ο Tusk –ως πρόεδρος της ΕΕ– δήλωσε ότι η Ευρώπη «αγγίζει τα όριά της» όσον αφορά την εισροή μεταναστών. Τον Οκτώβριο του 2016, η ΕΕ υπέγραψε μια συμφωνία με την αφγανική κυβέρνηση που επιτρέπει στα κράτη-μέλη να απελαύνουν αιτούντες άσυλο πίσω στο Αφγανιστάν υποχρεώνοντας τη χώρα να τους δέχεται.

4. Σε επίπεδο εθνών-κρατών της ΕΕ, είδαμε συγκεκριμένες κατεστημένες ελίτ να παίρνουν μέτρα για να ελέγξουν την εισροή μεταναστών. Είδαμε την Αυστρία, για παράδειγμα, να απειλεί να μηνύσει την Ουγγαρία επειδή επέτρεπε σε μετανάστες να διασχίσουν τα κοινά σύνορά τους. Με δεδομένη τη γενική στάση της Αυστρίας σχετικά με τη μετανάστευση μουσουλμάνων –και ειδικά με δεδομένη την αρνητική της στάση αναφορικά με το ζήτημα της παραχώρησης βίζας σε Τούρκους–, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών αποκήρυξε την Αυστρία ως «πρωτεύουσα του ριζοσπαστικού ρατσισμού» (Reuters, 5.8.2016).

5. Η Ουγγαρία –από τη μεριά της– και μαζί με χώρες όπως η Τσεχική Δημοκρατία και η Πολωνία, συνέχισε να κλείνει τα σύνορά της σε μια προσπάθεια να αποτρέψει τη μετανάστευση. Η Ομάδα του Βίζεγκραντ έθεσε για τον εαυτό της έναν κεντρικό στόχο: να ανατρέψει συνολικά την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική. Επιπλέον, κι όπως έχει παρατηρήσει ο Daniel Pipes από το Middle East Forum, οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης επέμεναν ότι μόνο χριστιανοί Σύριοι θα γίνονταν αποδεκτοί ως πρόσφυγες. Ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας δήλωσε ρητά ότι ο «χριστιανικός πολιτισμός» της Ευρώπης έπρεπε να προστατευτεί. Γενικά, μια τοπικιστική ιδεολογία αναδύθηκε ως κυρίαρχη εθνο-κρατική ιδεολογία.

6. Τον Σεπτέμβριο του 2016, η Βρετανία και η Γαλλία αποφάσισαν να οικοδομήσουν το «Μεγάλο Τείχος του Καλαί» για να ελέγξουν τη ροή μεταναστών από τη «Ζούγκλα του Καλαί» προς τη Βρετανία.

7. Η ίδια η Γερμανία δεν είχε άλλη επιλογή από το να προσαρμόσει τη μεταναστευτική της πολιτική στο λαϊκό αίσθημα. Μετά τις επιθέσεις του ISIS σε γερμανικό έδαφος, το ινστιτούτο ερευνών GfK βρήκε ότι, τον Ιούλιο του 2016, το 83% των Γερμανών ένιωθε ότι «οι μεταναστευτικές ροές είναι το κύριο πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Γερμανία». Τον Νοέμβριο/Δεκέμβριο του 2016, η κυβέρνηση της Μέρκελ: α) ανακάλεσε την πολιτική της των «Ανοιχτών συνόρων» – με άλλα λόγια, δεν επρόκειτο να επιτρέψει μια επανάληψη της μεταναστευτικής εισροής του 2016, β) έκανε πίσω στην απόφασή της να αναστείλει τη Συμφωνία του Δουβλίνου ΙΙ, γ) ανακοίνωσε τα σχέδιά της να απελάσει 100.000 μετανάστες, δ) ώθησε την ΕΕ να επιστρέφει πλοία στην Αφρική, ε) επέβαλε απαγόρευση στη μουσουλμανική μπούρκα που καλύπτει όλο το πρόσωπο – η ίδια η Μέρκελ υποστήριξε ότι η μουσουλμανική μπούρκα «δεν είναι συμβατή με τη γερμανική κουλτούρα» (βλ., μεταξύ άλλων, Reuters, 7.12.2016). Γνωρίζουμε ότι τέτοιου είδους αντιδράσεις δεν ήρθαν απλώς ως απάντηση στην αναδυόμενη δύναμη του ευρωσκεπτικιστικού Εναλλακτικοί για τη Γερμανία – η Μέρκελ απαντούσε επίσης και στα αυξανόμενα αντι-μεταναστευτικά αισθήματα του ίδιου της του κόμματος, του CDU, όπως επίσης και του συνόλου της γερμανικής κοινωνίας των πολιτών.

8. Η κυριαρχία της πολιτισμικής πολιτικής σε όλο τον δυτικό κόσμο συμβολίζεται ίσως με τον καλύτερο τρόπο από την ιδεολογικο-πολιτισμική αντιπαράθεση σχετικά με την μπούρκα, το μπουρκίνι και άλλα μουσουλμανικά θρησκευτικά συμπληρώματα ένδυσης. Σε μια γενικευμένη απόπειρα υπεράσπισης της πολιτισμικής ταυτότητας, έχουμε δει τέτοιες ιδεολογικο-πολιτισμικές αντιπαραθέσεις να διαδραματίζονται σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές χώρες (κάποιες έχουν φτάσει σε σημείο να απαγορεύσουν την μπούρκα, άλλες έχουν προσπαθήσει να ρυθμίσουν τη συγκεκριμένη πρακτική κ.ο.κ.). Αυτή η ουσιωδώς πολιτισμική διαμάχη έχει επεκταθεί και πέρα από τα σύνορα της ευρωπαϊκής ηπείρου, λαμβάνοντας διάφορες μορφές. Ξέρουμε, για παράδειγμα, ότι τουλάχιστον μία πόλη στο ανατολικό Μίσιγκαν έχει προσπαθήσει να απαγορέψει την ανέγερση τεμένους στην περιοχή της. Όλες αυτές οι εξελίξεις είναι ενδεικτικές ενός καίριου ιστορικού φαινομένου: της ανάδυσης ενός «Κινήματος για την Ευρωπαϊκή Ταυτότητα» (“Identitarian Movement”) στον δυτικό καπιταλιστικό κόσμο.

Θ – Η ΑΝΑΔΥΣΗ ΤΟΥ «ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ»

1. Ο Eric Hobsbawm –συμπίπτοντας αρκετά με τον Joshua Landis– είχε πει ότι ο 21ος αιώνας θα χαρακτηριστεί από τον αγώνα των εθνών-κρατών να διεκδικήσουν τα εθνικά τους συμφέροντα και την εθνική τους ταυτότητα έναντι της παγκοσμιοποίησης.

2. Οι πολιτικές δυνάμεις που υποστηρίζουν την παγκοσμιοποίηση είναι, φυσικά, οι δυνάμεις της «Φιλελεύθερης-Αριστερής Συμμαχίας». Σε σχέση με τον ρόλο της Αριστεράς σε αυτό τον αγώνα, ο αριστερός Βρετανός αναλυτής Tim Pendry, σε ένα του άρθρο με τίτλο “Insurgents and the Stupid Class” («Οι στασιαστές και η Ηλίθα Τάξη»), γράφει: «… η απάντηση της Αριστεράς [στην παγκοσμιοποίηση] ήταν να την οικειοποιηθεί και μετά να εγκαταλείψει το έθνος-κράτος υπέρ μιας … πολιτισμικής χειραγώγησης» (βλ. TPPR Blog, 10.11.2016).

3. Ως άμεση απάντηση σε αυτές τις πολιτικές δυνάμεις, είδαμε την ανάδυση της αποκαλούμενης «Εναλλακτικής Δεξιάς». Παρόλο που επρόκειτο εντέλει να εμφανιστεί ως μείζον ιστορικό κίνημα των λαϊκών μαζών σε όλη την Ευρώπη και στην Αμερική, ταυτόχρονα ενισχύθηκε από διάφορα στοιχεία μιας «Δεξιάς διανόησης». Η λεπτή σκέψη αυτών των διανοούμενων –που προειδοποιούν, μεταξύ άλλων, για την ηθική αδυναμία της ευρωπαϊκής κοινωνίας των πολιτών έναντι μιας παραβατικής και μη αφομοιώσιμης μεταναστευτικής υποκουλτούρας– απεικονίζεται ίσως με τον καλύτερο τρόπο στην ταινία του Σουηδού σκηνοθέτη Ruben Östlund (βλ. «Το παιχνίδι» – “Play”, 2011). Αλλά ο πολιτικός λόγος αυτής της νέας «διανοούμενης Δεξιάς» αρθρώνεται κυρίως μέσα από μια μεγάλη ποικιλία ιστότοπων, όπως τα www.countercurrents.org, www.alternativeright.com, και πολλά άλλα.

4. Ο «Εναλλακτικός Δεξιός» ιστότοπος με τη μεγαλύτερη επιρροή ίσως να είναι το www.breitbart.com, που διευθύνει ο Steve Bannon και που λειτούργησε ως ο βασικός ιδεολογικός μηχανισμός της καμπάνιας του Τραμπ. Τοποθετώντας συστηματικά τον λόγο του απέναντι στα κυρίαρχα ΜΜΕ, το Breitbart συνιστά έναν άμεσο συνδετικό κρίκο με τις λαϊκές μάζες σε όλο τον δυτικό κόσμο – παρέχει πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο και μια διαρκή ιδεολογική τροφοδότηση. Εξίσου σημαντικό είναι και το Ινστιτούτο Εθνικής Πολιτικής, που διευθύνει ο Richard Spencer (www.npiamerica.org) – ιδρύθηκε το 2005 και περιγράφει τον εαυτό του ως «ανεξάρτητη οργάνωση αφιερωμένη στην κληρονομιά, την ταυτότητα και το μέλλον ανθρώπων ευρωπαϊκής καταγωγής» σε όλο τον κόσμο.

5. Αλλά οπωσδήποτε η πιο σημαντική ιδεολογική έκφραση αυτού του λαϊκού κινήματος στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ έχει πραγματοποιηθεί μέσω του πολύπλοκου μαζικού δικτύου του Facebook και του Twitter ως μορφών πληροφόρησης. Οι χρήστες «επανεφευρίσκουν» διαρκώς αυτά τα πεδία ιδεολογικού αγώνα έτσι ώστε να εκφράσουν τις πολιτικές τους απόψεις και τα πολιτισμικά τους αισθήματα. Με κάποια έννοια, ο ιστός των κοινωνικών δικτύων έχει γίνει κάτι σαν «σαμιζντάτ» για το νέο κίνημα.

6. Η αποκαλούμενη «Εναλλακτική Δεξιά» συνιστά «εναλλακτικό» ιδεολογικό ρεύμα με μια διττή σημασία: είναι «εναλλακτική» τόσο ως προς τη συμβατική Δεξιά όσο και ως προς την παραδοσιακή Αριστερά. Αυτοαποκλήθηκε «Δεξιά», επειδή ούτως ή άλλως η Αριστερά έχει σχεδόν πεθάνει, μην έχοντας πραγματική παρουσία πουθενά στον δυτικό κόσμο (παρά μόνο ως ιδεολογικός σύμμαχος των φιλελεύθερων υπέρμαχων της παγκοσμιοποίησης). Επιπλέον, αυτοαποκαλείται «Δεξιά» ως δάνειο από μια άλλοτε «πατριωτική» Δεξιά που σε άλλους καιρούς είχε τοποθετήσει το έθνος-κράτος στο επίκεντρο. Αλλά απορρίπτει την τωρινή συμβατική Δεξιά των κατεστημένων ελίτ, που εκφράζουν την ατζέντα της παγκοσμιοποίησης. Ουσιαστικά, είναι «εναλλακτική» επειδή αποτελεί ένα κίνημα πολύ πέρα από την παραδοσιακή διαίρεση Αριστεράς-Δεξιάς. Με αυτή την έννοια, το να τη μειώνει κανείς σε ένα «ακροδεξιό» ιδεολογικό ρεύμα συνιστά απλώς κομμάτι ενός καλά ενορχηστρωμένου πολέμου προπαγάνδας εκ μέρους των κυρίαρχων ΜΜΕ.

7. Αυτό το κίνημα το σφυρηλάτησε η απτή πραγματικότητα της παγκοσμιοποίησης – αντιδρώντας στις δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης, δε γινόταν παρά να πάρει υπόσταση από έναν πυρήνα ιδεολογικού περιεχομένου το οποίο μπορούμε να αποκαλέσουμε «εναλλακτικό εθνικισμό» και που δεν θα μπορούσε να είναι ούτε αριστερός ούτε δεξιός (όροι που, ούτως ή άλλως, ανήκουν σε ένα παράδειγμα προγενέστερο του 21ου αιώνα – κι έκτοτε έχουμε δει μια ριζική αλλαγή παραδείγματος).

8. Η επιρροή του κινήματος που έχει αναδυθεί ως ένα περιεκτικό «εναλλακτικό εθνικιστικό» κίνημα είναι τόση ώστε να κάνει αισθητή την παρουσία του ακόμα και στις τάξεις του οτιδήποτε απομένει από την Αριστερά. Στην πραγματικότητα, η δύναμη αυτής της επιρροής έχει καταστήσει την παλαιά διάκριση Αριστεράς-Δεξιάς απαρχαιωμένη.

9. Έτσι, ο Βρετανός σκιώδης υπουργός Επιχειρηματικής Δράσης του Εργατικού Κόμματος Clive Lewis δήλωσε τον Νοέμβριο του 2016 ότι το κόμμα του ήταν υποχρεωμένο να «επανεφεύρει τον αγγλικό εθνικισμό» (βλ., μεταξύ άλλων, “Business Insider”, 15.11.2016). Παρομοίως, ο βουλευτής των Εργατικών Dan Jarvis προσπάθησε να αναζωογονήσει το κόμμα μέσω ενός «αριστερού πατριωτικού εθνικισμού». Οι τάσεις που ξεπήδησαν μέσα στο Εργατικό Κόμμα περιγράφηκαν ως εξής από το περιοδικό “New Statesman”: «Αργά αλλά σταθερά, το ζήτημα του πατριωτισμού βρίσκει τη θέση του στο Κόμμα των Εργατικών» (29.9.2016). Και είδαμε επίσης ποικίλες ιδεολογικές τάσεις να αναδύονται εντός ή στην περιφέρεια αυτού του κόμματος, τάσεις που αυτοπροσδιορίζονταν με όρους όπως «προοδευτικοί εθνικιστές», «δημοκράτες εθνικιστές», κ.ο.κ. (βλ., μεταξύ άλλων, το Κίνημα για τη Δημοκρατία στο Ηνωμένο Βασίλειο, www.democracymovement.org.uk).

10. Μια τέτοια «αποπλάνηση» στοιχείων της Αριστεράς από τη νέα, επιλεγόμενη «Εναλλακτική Δεξιά» έγινε φανερή και στις ΗΠΑ μετά τη νίκη του Τραμπ. Σύμφωνα με το WSWS, το «World Socialist Web Site»: «Η Tulsi Gabbard, μέλος του Κονγκρέσου από τη Χαβάι και πρώιμη υποστηρίκτρια … του Δημοκρατικού Κόμματος για τον Μπέρνι Σάντερς συναντήθηκε με τον Τραμπ … για να συζητηθεί μια πιθανή τοποθέτησή της στη νέα διοίκηση. Η συνάντηση υπογραμμίζει τη σύνδεση ανάμεσα στον οικονομικό εθνικισμό του Σάντερς … και στην πολιτική ατζέντα του Τραμπ» (22.11.2016). Λέγεται ότι η Gabbard υποστηρίζει τον «οικονομικό προστατευτισμό», τη λήψη μέτρων κατά της ανεξέλεγκτης μετανάστευσης και δίνει έμφαση στον πόλεμο κατά της ισλαμικής τρομοκρατίας.

11. Τόσο στις ΗΠΑ όσο και στη Βρετανία (όπως επίσης και σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο), μπορεί κανείς να παρατηρήσει γενικά να λαμβάνει χώρα κάποιο είδος «ιδεολογικής συνδιαλλαγής» σε επίπεδο κοινωνικών δικτύων ανάμεσα σε υποστηρικτές ή συμπαθούντες της αποκαλούμενης «Εναλλακτικής Δεξιάς» και σε αριστερούς, από τους πιο κριτικά σκεπτόμενους αυτού του χώρου. Οι εμπλεκόμενοι σε αυτή την εξελισσόμενη ανταλλαγή ιδεών αρνούνται να δουν τον εαυτό τους ως τυφλούς υποστηρικτές κάποιου πολιτικού στρατοπέδου σαν να ήταν οπαδοί ποδοσφαιρικής ομάδας. Βλέπουμε έτσι μια πρωτόγονη, πρωταρχική φάση κάποιου είδους σύγκλισης μεταξύ της αποκαλούμενης «Εναλλακτικής Δεξιάς» και στοιχείων της Αριστεράς.

12. Στη Γαλλία, αυτό το φαινόμενο έχει χαρακτηριστεί ως η «Γαλλική Στροφή», όντας ένα φαινόμενο που ενδεχομένως να αποδυναμώσει –σχεδόν σε βαθμό εξάλειψης– τον κάποτε έντονο διαχωρισμό ανάμεσα στη γαλλική Δεξιά και στη γαλλική Αριστερά. Σε ένα ομώνυμο άρθρο, ο Fred Siegel εξετάζει «Πώς η Μαρί Λεπέν έγινε σιωπηλά η αριστερή υποψήφια των γαλλικών εκλογών» (βλ. “City Journal”, 30.11.2016). Αναφορικά με τον François Fillon –τον υποψήφιο των Ρεπουμπλικάνων για τις προεδρικές εκλογές του 2017– ο Siegel παρατηρεί ότι το γεγονός ότι έλαβε το χρίσμα «θολώνει τις έννοιες της Αριστεράς και της Δεξιάς όπως τις ξέρουμε». Κοινωνικά συντηρητικός με φιλελεύθερες απόψεις, ο Fillon «υπόσχεται να καταργήσει μισό εκατομμύριο θέσεις εργασίας στον δημόσιο τομέα, να θέσει τέλος στο 35ωρο» κ.ο.κ. Απαντώντας σε αυτό, όπως παρατηρεί περαιτέρω ο Siegel, «οι ψηφοφόροι φαίνεται να έχουν γείρει προς τα δεξιά». Αλλά μια τέτοια ροπή δεν περιγράφει με ακρίβεια τη νέα κατάσταση, καθώς προϋποθέτει ότι «η νοερή γεωγραφία που χαρτογραφεί την Αριστερά και τη Δεξιά έχει ακόμα νόημα. Οι ίδιοι οι όροι αριστερά και δεξιά προέρχονται από τα πρώιμα στάδια της Γαλλικής Επανάστασης». Ο Siegel βγάζει το ακόλουθο συμπέρασμα: «την ψήφο της εργατικής τάξης, που κάποτε τη διεκδικούσε η Αριστερά, οι Γάλλοι Σοσιαλιστές την έχουν εγκαταλείψει, και σαν τους ομοϊδεάτες τους στην Αμερική, τρέχουν κυνηγώντας μια δίχως συνοχή συμμαχία ανάμεσα σε γκέι, μουσουλμάνους και φεμινιστές ψηφοφόρους».

13. Όσοι Γάλλοι Σοσιαλιστές δεν θέλουν να «εγκαταλείψουν» την ψήφο της εργατικής τάξης δεν έχουν άλλη επιλογή παρά να προσπαθήσουν να διατηρήσουν τους οργανικούς δεσμούς τους μαζί της μιλώντας στη γαλλική εργατική τάξη σε μια γλώσσα που θυμίζει την αποκαλούμενη «Εναλλακτική Δεξιά». Τέτοια περίπτωση είναι η περίπτωση του Γάλλου Σοσιαλιστή πολιτικού Herbert Védrine που, σε μια συνέντευξη που δημοσιεύτηκε στο EurActive.com (21.12.2016), εξέφρασε μια θέση πολύ επικριτική απέναντι στους «Ευρώφιλους», τους οποίους προσδιόρισε ως μια συμμαχία ανάμεσα στις ελίτ και στα μίντια. Σύμφωνα με τον Védrine, αυτή η συμμαχία των «Ευρώφιλων» «αντιμετώπισε οποιονδήποτε αντιτίθεται ή αμφισβητεί [την ΕΕ] ως οπισθοδρομικό ηλίθιο, παλιομοδίτη εθνικιστή και σωβινιστή. Η περιφρόνηση που έδειξαν οι ελίτ για τον λαό συνέβαλε στην απόσταση που βλέπουμε τώρα».

14. Αλλά αυτή η απάλυνση του διαχωρισμού Αριστεράς-Δεξιάς είναι εμφανής και σε πολυάριθμες άλλες περιπτώσεις – άλλο ένα παράδειγμα του ίδιου ακριβώς φαινομένου είναι τα γεγονότα που συνέβησαν στην αριστερή νορβηγική εφημερίδα “Klassekampen”. Ένας από τους κύριους αρθρογράφους της, ο κομμουνιστής ακαδημαϊκός Trond Andresen, απολύθηκε από τη θέση του αφού υποστήριξε σε ένα άρθρο του ότι η Μαρί Λεπέν θα ήταν καλύτερη επιλογή από τον «υπέρμαχο της παγκοσμιοποίησης συντηρητικό» Fillon. Ο Andresen εξέθεσε μια σειρά συμπτώσεων μεταξύ των δικών του θέσεων και των θέσεων του Εθνικού Μετώπου – μεταξύ άλλων αυτές περιελάμβαναν: α) την εγκατάλειψη του ευρώ, β) μια εθνική βιομηχανική πολιτική (συμπεριλαμβανομένου του «οικονομικού προστατευτισμού»), γ) περιορισμό της μετανάστευσης, δ) την υπεράσπιση του κοσμικού κράτους, ε) την υπεράσπιση μιας ανεξάρτητης εξωτερικής πολιτικής, στ) την εναντίωση στους πολέμους της Αμερικής που στοχεύουν στην αλλαγή καθεστώτων, ζ) συνεργασία με τη Ρωσία, και η) την εναντίωση στην παγκοσμιοποίηση (πβ., μεταξύ άλλων, “Sputnik International”, 18.12.2016).

15. Φυσικά, αυτό το είδος των αιτημάτων πάνω κάτω εκφράζουν την τεράστια πλειοψηφία του δυτικού καπιταλιστικού κόσμου. Αντικειμενικά μιλώντας, αυτά τα αιτήματα δεν ανήκουν ούτε στην Αριστερά ούτε στη Δεξιά. Όλα μαζί, ωστόσο, όντως συγκροτούν τον ιδεολογικό πυρήνα ενός «ταυτοτικού» (“Identitarian”), μη σοβινιστικού «εναλλακτικού εθνικισμού». Από την άλλη μεριά, η εξάλειψη του διαχωρισμού Αριστεράς-Δεξιάς –που οπωσδήποτε υπονοούν αυτές οι εξελίξεις– δεν συνιστά απαραίτητα και απόρριψη της παραδοσιακής δυτικής κοινωνικής θεωρίας, είτε πρόκειται για τη θεωρία της Αριστεράς είτε της Δεξιάς. Στην πραγματικότητα, ακριβώς αυτή η κοινωνική θεωρία –από τον Ανρί Λεβέβρ ως τον Ρέιμον Αρόν – μας βοηθάει να κατανοήσουμε τις πρώιμες φάσεις του 21ου αιώνα.

[1] Τελικά, και όπως πλέον γνωρίζουμε, η TTIP θα εγκαταλειφθεί από τους ίδιους τους Αμερικανούς, κατόπιν πρωτοβουλίας του νέου Αμερικανού προέδρου Trump.
[2] Στα ελληνικά ο όρος δεν έχει βρει την απόδοσή του, έχει προταθεί ωστόσο και η απόδοση «ταυτοτιστές» – Σ.τ.Μ.

P. Tourikis (“Nikos Vlachos”), 25.12.2016

The post ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ, Η ΕΕ ΚΑΙ Η ΑΝΑΔΥΣΗ ΤΟΥ «ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΟΥ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΥ» appeared first on Greek Social & Literary Review - Ελληνική Κοινωνική & Λογοτεχνική Επιθεώρηση.